Wanda!

wanda_jablonski_6.jpg

a er lngu tmabrt a kynna hana Wndu stuttlega fyrir oluyrstum lesendum Orkubloggsins. Ekki bara af v hr er allt of sjaldan minnst konur - heldur lka af eirri einfldu stu a Wanda var ratugi einhver hrifamesti fjlmilamaur heims svii olunnar.

J -Wanda Jablonski(f. 1920) var heimsekkt oluinainum ratugi og alltaf bara kllu Wanda. Hn naut viringar bi bandarskra oluforstjra og arabskra einrisherra og og hefur meira a segja veri kllu gumir OPEC

wanda-with-dad_2.jpg

Wanda lst upp me ljfa oluangan nsum og tti ekki langt a skja huga sinn olunni. Pabbi hennar vann hj oluflgum hinga og anga um heiminn og fjlskyldan var vallt hf me fr. annig m segja a Wanda hafi fengi oluna beint strax barnsku.

Hi raunverulega oluvintri Wndu byrjai fyrst af alvru ri 1945, egar hn - 25 ra gmul stelpan - vann mis hlaupastrf hj viskiptatmariti New York; New York Journal of Commerce. Einn blaamaurinn veiktist, Wanda hljp skari og fltti sr blaamannafund, ar sem stjrnarerindreki fr Venesela var a kynna olustefnu stjrnvalda.

iran-1924_oil_well_drilling.jpg

Oluvinnsla hafi veri stundu Venesela um aldarfjrung og Venesela var hvorki meira n minna en nst strsti oluframleiandinn. Bara Bandarkin voru strri. Allt fr upphafi oluvinnslunnar Venesela hfu bandarsk olufyrirtki ri ar lgum og lofum, skv. ljfu einkaleyfis-samkomulagi vi einrisherrann Juan Vicente Gmez. S httur tkaist raunar nnast llum oluvinnslusvum veraldar, hvort sem var Suur-Amerku, ran, rak ea Arabu.

Vegna rstings fr njum en lrissinnari einvaldi; Isaas Medina Angarita sem var forseti Venesela ri 1941,fllust bandarsku oluflgin a taka samningana upp og 1943 var sami ann veg a Venesela myndi njta 50% af hagnainum af oluvinnslunni. reynd rann lti af fnu til jarinnar - spillt stjrnvld stu peningunum og a var eflaust ein helsta sta ess a ssalsk bylting var landinu ri 1945.

etta var vel a merkja eim tmum egar bandarsk og bresk olufyrirtki stjrnuu nnast llum oluinai heimsins. Me dyggri asto breskra og bandarskra stjrnvaldaru olurisarnir BP, Shell og afkomendur Standard Oil einfaldlega einu og llu, bi vinnslunni og olumrkuunum. En a voru engu a sur blikur lofti, vegna ess a stjrnvld sumum olurkjanna voru fyrsta sinn farin a velta v fyrir sr fullri alvru hvort ekki vri tmabrt a eitthva af olugranum kmi eirra hlut

Og vi erum einmitt stdd eim tma a bandarski oluinaurinn stendur skyndilega fyrsta sinn frammi fyrir ltt vinsamlegum stjrnvldum Venesela, undir forystu ns forseta a nafni Rmulo Ernesto Betancourt Bello.Vi skulum taka srstaklega eftir einum rherranum stjrn nja forsetans, en rherrann s heitirJuan Pablo Perez Alfonso. S var kallaur runarmlarherra rkisstjrnarinnar - og nokkrum rum sar tti hann eftir a vera orkumlarherra Venesela og lykilmaur stofnun nrra samtaka; OPEC!

nyc_1945_the-kiss.jpg

Munum a essum tma er Venesela mikilvgasta olurki utan Bandarkjanna. En fir gera sr grein fyrir v a runin ar s lkleg til a hafa afgerandi hrif olumarka veraldarinnar.Hugur almennings er auvita meira bundinn vi a a sari heimsstyrjldinni er nloki og bjart framundan Bandarkjunum. Sennilega hafa bandarsk stjrnvld enn ekki miklar hyggjur af v a Vesturlnd urfi framtinni hugsanlega a vera upp ara komin me olu. Roosevelt forseti hafi t.a.m. nota tkifri ferinni Teheran-fundinn 1943, a tryggja samning vi stjrnvld Persu um einkartt bandarsku og bresku oluflaganna a olulindunum ran. Ekkert virtist geta gnaeinokunarstu oluflaga Vesturlanda.

En gleymum okkur ekki trdrum. ri er 1945 og vi erum stdd blaamannafundi stjrnarerindreka Venesela New York, ar sem mtt er ung kona frNew York Journal of Commerce forfllum eins blaamannsins. Hinn nlegi 50/50-samningurinn milli Venesela og bandarsku oluflaganna fr 1943 er uppnmi og menn velta fyrir sr hvaa stefnu nja ssalista-stjrnin Venesela muni takagagnvart oluinai landsins.

umrddum blaamannafundi kom ftt ntt fram. En eftir fundinn krai Wanda hinn grunlausa Veneselamann af og spuri hann spjrunum r. Lklega var s hinn sami vanur a f jafn skeleggar spurningar fr ungri konu. A.m.k. missti hann a t r sr, a stjrnvld Venesela vru a undirba jntingu llum oluinainum landinu. Og lsti v einnig yfir a eina viti vri a rkin me mestu olubirgir jru myndu vinna saman og n annig betri stjrn framboi og oluveri.

svo plitskur vilji vri a myndast fyrir v a Vesturlnd myndu brtt htta nlendustefnu sinni,var enginn hugi fyrir v a lta af hendi yfirrin yfir oluaulindum. ar af leiandi var yfirlsing stjrnarerindrekans strfrtt fyrir oluinainn.

Wanda hljp skrifstofuna og skrifai frtt t fr vitalinu og framreiddi etta annig a llum var ljst a oluinaur heimsins sti a llum lkindum frammi fyrir miklum breytingum. ar me var n fjlmilastjarna fdd - stjarna semnstu ratuginatti eftir a vera einhver hrifamesti fjlmilamaur veraldar svii orkumla. Wanda Jablonski!

venezuela_juan_pablo_perez_alfonzo_1979_956090.jpg

rfum rum sar vakti vital Wndu vi olumlarherra Venesela, ur nefndanJuan Pablo Perez Alfonso, ekki minni athygli. essum tmum var afar venjulegt a menn byu vestrnu oluflgunum byrginn, eins og ramenn Venesela n geru. Og enn sur a um a vri fjalla bandarskum ea evrpskum fjlmilum.

Sumir segja a mikilvgustu hrifin af skrifum Wndu Jablonski hafi veri a me eim hafi hn rofi einangrun olurkjanna utan Vesturlanda og opna augu gamalla nlenduja fyrir v a r stu ekki einar barttu sinni gagnvart erlendum vestrnum oluflgum. Menn fru a hringja hvern annan, ra saman, hittast og ra rum snum. v allir lsu eir a sem viskiptatmaritin skrifuu um oluna. Og ar kva n skyndilega vi njan tn greinum Wndu Jablonski.

wanda_jablonski_11.jpg

Wanda var fljtlega ger a ritstjra New York Journal of Commerce og 1954 flutti hn sig yfir Petroleum Week. Innsi hennar, skarpskyggni og rkir hfileikar til a eiga samskipti vi flk geru hana vfrga olugeiranum.a var einmitt hn sem kynnti urnefndan Perez Alfonso fyrir Abdlla nokkrum Tariki, sem sar tti eftir a vera olumlarherra Saudi Arabu. essir tveir menn ttu mestan tt stofnun OPEC ri 1960. svo eir hefu eflaust hist n tilverknaar Wndu Jablonski, lta margir a lykilatrii v a OPEC var stofna svo snemma, s a Wanda flutti tarlegar frttir af hugmyndum eirra Tariki og Alfonso um samr stru olujanna utan Vesturlanda. Og a hafi einmitt veri s umfjllun, sem hafi tryggt eim fylgi annarra stjrnmlaleitoga Mi-Austurlndum. n umfjllunar Wndu hefu menn ekki teki mark essum ltt ekkti mnnum og OPEC ekki ori til fyrr en lngu seinna. Fyrir viki var fari a nefna Wndu Jablonski ljsmur OPEC.

Arir stofnendur OPEC ri 1960 (.e. auk Venesela og Saudi Arabu) voru risaolurkin ran, rak og Kuwait, en ll essi rki hfu lengi veri undir jrnhl Breta - og BP haft ar tgl og haldir. Stofnun OPEC sagi Vesturlndum a erfitt gti ori fyrir bresku og bandarsku oluflgin a halda yfirburarstu sinni oluinainum. a olli elilega nokkrum ra stjrnarfundum, enda ru rf oluflg nnast algerlega framleislu og framboi - og ar me oluverinu! a var sem sagt ekki frjls vermyndun olu og BP og afkvmi Standard Oil hfu enn heftan agang a mestu olulindum heims rkjum eins og Kuwait og Saudi Arabu og N-Afrku.

wanda_iran_1960_2.png

Fljtlega komu fleiri mikilvg olurki inn OPEC, eins og t.d. Katar, Sameinuu Arabsku furstadmin (UAE), Indnesa, Lba og Alsr. hrif OPEC fru vaxandi og rstingur jkst a OPEC-rkin nyti hrra hlutfalls af oluhagnainum. En skum ess a vestrnu oluflgin ru yfir llum helstu olulindunum innan OPEC-rkjanna gtu rkin ltil hrif haft oluframboi og enn hfuVesturlnd og vestrnu oluflgin kverkatak oluinai heimsins. En snemma 8. ratugnum uru mikil straumhvrf. kva nr olumlarherra Sdanna, Ahmed Zaki Yamani, a OPEC skyldi beita sr fyrir v a takmarka frambo til a hkka oluver umtalsvert.

Samhlia var oluframleisla innan Bandarkjanna a komast hmark og egar Yom Kippur stri skall 1973 ofbau Arabarkjunum a sem au klluu yfirgang sraela og stuning Vesturlanda vi srael. ar sem au ru ekki sjlf yfir olulindum innan landamra sinna, kvu au a takmarka oluframbo me hafnbanni. Skyndilega rann upp fyrir Vesturlndum a olan vri talmrku aulind og ekki hgt a treysta v a f alltaf ng af olu til a knja efnahagskerfi. Yamani og rum ramnnum OPEC-rkjanna hafi i einu vetfangi tekist a breyta olumarkanum til allrar framtar.

piw_logo_956753.gif

En hldum aftur til upphafs sjunda ratugarins. ri 1961 stofnai Wanda Jablonski sitt eigi tmarit um oluml; Petroleum Intelligence Weekly(PIW). Nsta aldarfjrunginn var a af flestum liti besta tmariti um oluinainn og varla til s maur bransanum sem ekki saug sig hvert einasta tlubla af Petroleum Weekly, sem kom vikufresti hverjum einasta mnudegi. stan fyrir vinsldum PIW var ekki sst a menn tldu Wndu bi ritstra tmaritinu af hreinskilni og hafa betri agang a hrifamestu mnnum oluinaarins um verld va en nokkur annar fjlmilamaur. Fyrir viki var spsgn PIW um runina olumrkuunum talin afar nkvm.Wanda seldi fyrirtki ri 1988, komin nlgt sjtugu. Og svo fjlmila-umhverfi hafi vissulega gjrbreyst - ekki sst me tilkomu internetsins - er etta enn eitt af hrifamestu upplsingaveitunum svii olugeirans. Enda kostar rsskriftin einhverjar sundir USD.

wanda_jablonski_12.jpg

hrif Wndu eru kannski enn merkilegri ljsi ess a eim tma sem hn var a byrja ferilinn voru a nnast eingngu karlmenn sem komu a olugeiranum. Sama hvort a var oluvinnsla, oluplitk ea oluumfjllun og -frttir. En Wanda vingaist vi alla; bi olubarnana Texas og kuflkldda Arabahfingja eyimrkinni.Frgt var egar hn dvaldi hlft r djpt inn eyimrk Saudi Arabu og bj ar kvennatjaldi Sdakonungs - sem eim tma var enn gjarnan kalla hinu gamla nafni haremea kvennabr. Vera hennar ar hafi ekkert me samlfi Arabanna a gera og Wanda naut djprar viringar flestra eirra sem hn tti samskipti vi. Sjlf giftist hn risvar, en skildi jafnoft og eignaist engin brn.

Blaamennskan og olan voru hennar lf og yndi. Og a var sossum ekki eins og Wanda hefi sjlf fundi upp oluhuga snum. Eins og sagi hr upphafi, mtaist barnska hennar mjg af olunni. Fair hennar var plskur jarfringur sem starfai fyrir bandarsk oluflg og var sfelldu flakki me fjlskylduna milli helstu olusva heimsins. Fyrir viki vandist Wanda fljtt bi feralgum og bsetu fjarlgum slum, svo og fkk hn innsn oluinainn og lka menningarheima. Sagt er a hn hafi varla veri nema tta ra gmul egar hn kunni t.d. skil mismunandi srustigi olu llum helstu olusvum veraldar.

yamani_1973.jpg

Skmmu eftir tvtugt tk Wanda meistaraprf blaamennsku vi Columbia-hsklann New York. ur hafi hn loki BA-gru vi annan ekktan hskla smu borg; Cornell.Eftir a hn stofnai sitt eigi olutmarit var hn persnulegur vinur fyrrnefnds Ahmed Zaki Yamani, sem fjldamrg r var tvmlalaust hrifamesti oluplitkus heimsins, en Yamani var olumlarherra Sdanna aldarfjrung (1962-1986) eins og ur hefur veri nefnt hr Orkublogginu.

Yamani vann sleitulaust a v a Sdarnir nu oluaulindum landsins r hndum vestrnu oluflaganna. Rtt eins og Wanda, tti hann einstakalega sjarmerandi karakter og flinkur a takast vi andstinga sna og leysa r erfium deilumlum. Honum tkst tlunarverk sitt egar Saudi Aramco komst smm saman eigu stjrnvalda; fyrst fjrungshluti ri 1973 og flagi allt ri 1980. ar kom a, a Yamani fll n Sdakonungs kjlfar oluverlkkananna upphafi nunda ratugarins og var settur af. Sagt er a Wanda Jablonski hafi tt stran tt v a hann var leystur r stofufangelsi og slapp vi frekari eftirmla vegna deilna sinna vi Khalid, verandi Sdakonung, sem seint verur vndur um mikla stjrnvisku svii efnahagsmla.Sasta aldarfjrunginn hefur Yamani stunda viskipti Vesturlndum (aallega Bretlandi), en hann verur ttrur sar essu ri (2010).

yamani_1960_2.jpg

Vinttubnd Yamani's og Wndu munu vallt hafa veri mikil. En rtt fyrir nin tengsl sn vi Yamani og marga ara olufursta Mi-Austurlndum naut Wanda lka trausts vestrnu olufyrirtkjanna. au fu skipti egar hlutlgni hennar var dregin efa, kom jafnan ljs a slkt hafi vi ltil rk a styjast og gagnrnin jafnan bygg flskum forsendum og runni undan rtum fundarmanna hennar. Sjlfsti og heiarleiki virast m..o. vallt hafa veri helsta pri Wndu Jablonski. Hn lst 28. janar 1992; rtt rmlega sjtug.


Sasta frsla | Nsta frsla

Athugasemdir

1 Smmynd: Sigurbjrn Fririksson

Einstakleg hugaver grein til lestrar.

kk r.

Kveja, Bjrn bndi

Sigurbjrn Fririksson, 7.2.2010 kl. 20:09

2 Smmynd: Hlmfrur Ptursdttir

Skemmtileg og frleg lesning.

Takk fyrir a halda nafni essarar skeleggu konu lofti.

Hlmfrur Ptursdttir, 9.2.2010 kl. 15:53

Bta vi athugasemd

Ekki er lengur hgt a skrifa athugasemdir vi frsluna, ar sem tmamrk athugasemdir eru liin.

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband