Olķan ķ Sušur-Sśdan

Žegar litiš er til višmišana eins og barnadauša, menntunar eša samgangna žį er Sušur-Sśdan eitthvert vanžróašasta samfélag heimsins. Engu aš sķšur fagnaši fólkiš žar af einlęgni nżfengnu sjįlfstęši sķnu um nś fyrr ķ mįnušinum.

sudan-south_4.gif

Sśdan er um margt ęvintżralegt land. Noršurhlutinn er hluti af hinni fornu Nśbķu og höfušborgin Khartoum liggur žar sem mętast stórfljótin Blįa-Nķl og Hvķta-Nķl. Žetta er grķšarlega stórt land; alls er flatarmįliš um 2,5 milljón ferkķlómetrar og ķbśarnir eru um 45 milljónir. Um 10 milljónir af žessum 45 bśa ķ sušurhlutanum, sem svo lengi hefur barist fyrir sjįlfstęši frį noršurhlutanum. Og nś hefur žaš magnaša gerst. Frį og meš laugardeginum fyrir viku sķšan, er Sušur-Sśdan oršiš sjįlfstętt rķki.

Framan af 20. öldinni var žetta landsvęši hluti af nżlendum Breta ķ Afrķku. Loks įriš 1956 varš Sśdan sjįlfstętt rķki. En vandamįliš var bara, eins og svo vķša ķ Afrķku, aš žaš bjó ekki ein sameinuš žjóš innan landamęra hins nżja rķkis. Ķ noršurhluta Sśdans rķkja mśslķmar meš sterk arabķsk tengsl. Ķ sušri bśa aftur į móti ašallega blökkumenn, sem flestir eru kristnir og vilja ekkert af Mśhameš spįmanni vita.

Fyrir vikiš var aldrei nein almennileg sįtt eša žjóšarsamstaša fyrir hendi. Enda fór svo aš um leiš og Sśdan varš sjįlfstętt hóftst blóšug borgarastyrjöld milli noršurs og sušurs. Hśn stóš nęr sleitulaust hįlfa öld, meš vopnahléum af og til. Žaš var svo įriš 2002 aš samkomulag tókst um aš sušurhlutinn fengi aš kjósa um sjįlfstęši frį noršurhlutanum.

sudan-north_bashir.jpg

Allt frį įrinu 1989 hefur mašur aš nafni Omar Hassan Ahmad Al-Bashir rįšiš rķkjum ķ Sśdan ķ skjóli hervalds. Sķšan hann ręndi völdum er tališ aš um tvęr milljónir manna hafi lįtiš lķfiš ķ borgarastrķšinu milli noršurs og sušurs. Stjórn Bashir's hefur lķka oršiš alręmd į Vesturlöndum fyrir stušning viš hryšjuverkamenn af żmsu tagi. Og ekki sķšur vegna haršstjórnar og manndrįpa ķ hérašinu Darfur ķ V-Sśdan, en tališ er aš žar hafi 200-400 žśsund manns veršiš drepin į nokkrum įrum.

Sśdan er olķurķki; nęr allar śtflutningstekjur Sśdana koma frį olķu. Um 85% vinnslunnar kemur frį svęšum ķ Sušur-Sśdan, en allur olķuutflutningurinn fer engu aš sķšur um Noršur-Sśdan. Sśdan er nefnilega aš miklu leyti landlukt og eini ašgangurinn aš sjó er aš Raušahafi ķ norš-austur-horni landsins (ž.e. ķ Noršur-Sśdan). Žangaš streymir olķan frį vinnslusvęšunum ķ Sušur-Sśdan; fyrst til olķuhreinsunarstöšva ķ Noršur-Sśdan og žašan um borš ķ olķuskip ķ hafnarborginni Port Sudan viš Raušahaf (sbr. kortiš hér efst).

sudan-china_hu_bashir_in_beijing.jpg

Svo til öll olķuskipin sem leggja śr höfn frį Port Sśdan sigla til Asķu - flest žeirra til Kķna. Kķnverjar hafa veriš stórtękir ķ aš fjįrfesta ķ olķuvinnslu ķ Sśdan, en žar fer kķnverska rķkisolķufyrirtękiš China National Petroleum Corporation (CNPC) fremst ķ flokki. Mestöll olķuvinnsla ķ landinu er ķ höndum félags sem kallast Greater Nile Petroleum Operating Company (GNPOC), en žar er einmitt kķnveska CNPC langstęrsti hluthafinn (meš 40% hlut - enda er skammstöfun žessara tveggja félaga skemmtilega lķk). Afgangur hlutabréfanna ķ GNPOC er svo nęr allur ķ höndum tveggja annarra olķufélaga; annaš žeirra er indverska olķufélagiš ONGC (sem indverska rķkiš į aš 3/4 hlutum) og hitt er rķksiolķufélagiš Petronas ķ Malasķu.

cnpc-china-sudan-doctor.jpg

Žaš eru sem sagt rķkisolķufélög frį Asķu sem hafa meš höndum mestalla olķuvinnslu ķ Sśdan. Örfį vestręn olķufélög eru ķ landinu, en žaš eru allt minni spįmenn. Žaš er ekki bara įhugi asķsku olķufélaganna sem er lykillinn aš yfirburšum žeirra ķ olķuvinnslunni ķ Sśdan. Žaš er nefnilega svo aš bandarķsk fyrirtęki hafa um įrabil ekki mįtt stunda olķuvišskipti ķ Sśdan.  Žaš kemur til vegna višskiptažvingana sem Bandarķkjastjórn setti į landiš vegna stušnings sśdanskra stjórnvalda viš hryšjuverkasamtök.

Žetta nżttu Kķnverjarnir sér til aš styrkja enn frekar stöšu sķna ķ olķuvinnslunni ķ Sśdan. Svo er žaš reyndar stašreynd aš oft koma višskiptažvinganir gegn rķkjum verst nišur į žeim sem sķst skyldi, ž.e. fįtękum almenningi. Kķnverjarnir hjį CNPC er mešvitašir um samfélagsįhrif sķn og veita heilbrigšisžjónustu og margt fleira samhliša žvķ aš dęla upp olķu śr sśdanskri jöršu og um borš ķ kķnversk olķuskip.

Vegna atburšanna ķ Darfśr er Bashir, forseti Sśdans, vel aš merkja opinberlega eftirlżstur af Alžjóšlega strķšsglępadómstólnum. En kķnversk stjórnvöld hafa mótmęlt handtökuskipun dómstólsins į hendur Bashir! Žaš gengur svona - žegar olķan er annars vegar.

sudan-south_pipeline.jpg

Hin nżju stjórnvöld ķ Sušur-Sśdan segjast fljótlega ętla aš byggja fyrstu olķuhreinsunarstöšina žar ķ landi og svo leggja olķuleišslu til Indlandshafs, ķ gegnum Kenża. Žaš myndi gjörbreyta strategķskri stöšu žessa nżsjįlfstęša lands, sem nś framleišir um 85% allrar olķu ķ Sśdan og žarf aš flytja hana alla til hreinsunarstöšva ķ N-Sśdan. 

En hvort af žessu veršur gęti ķ reynd veriš ķ höndum Kķnverjanna, fremur en Sušur-Sśdana, sem hafa lķklega hvorki fjįrhagslega getu né tęknilega žekkingu til aš rįšast ķ svona risaverkefni. Svo er reyndar lķklegt aš Bashir og félagar hans ķ noršri muni alls ekki kyngja slķkum įformum žegjandi og hljóšalaust.

sudan-oil-production_eia_1998-2010.gif

Žegar eru uppi haršar deilur milli sśdönsku rķkjanna um skiptingu olķteknanna. Ķ dag er olķuframleišslan ķ Sušur-Sśdan um 350 žśsund tunnur į dag. Aš auki eru framleiddar um 150 žśsund tunnur daglega į svęšunum sem tilheyra Noršur-Sśdan. Olķutekjurnar undanfarin įr hafa numiš hįtt ķ 95% af öllum śtflutningstekjum Sśdans, en fyrir Sušur-Sśdan er hlutfalliš ennžį hęrra eša um 98%! Ķ samningavišręšum hefur veriš litiš til žess aš mešan Sušur-Sśdan noti śtflutningsleišina um Noršur-Sśdan, fįi hinir sķšarnefndu lķka hluta af tekjunum sem olķan sunnanfrį skapar. Bashir segir aš N-Sśdan verši aš fį a.m.k. helming teknanna, en ešlilega žykir Sušur-Sśdönum žaš nokkuš hįtt gjald.

sudan-south_6.jpg

Hernašarlega į Sušur-Sśdan viš ofurefli aš etja. En śrslitin ķ žessum deilum gętu rįšist af dómarkasti - žar sem Kķnverjar einfaldlega segja mönnum aš slaka į og aš žeir muni sjį til žess aš allir gręši. Vķsbendingar eru strax konar fram um aš Kķnverjar séu byrjašir aš koma sér vel fyrir gagnvart stjórnvöldum ķ Sušur-Sśdan.

Hvernig svo sem deilum milli noršurs og sušurs ķ Sśdan lyktar, er hętt viš aš tugmilljónir Sśdana muni aldrei sjį neitt af žeim įvinningi sem olķan skapar. Reynslan frį öšrum olķurķkjum ķ Afrķku sżnir hvernig išnašinum er yfirleitt stjórnaš af gjörspilltum klķkum og stór hluti alls hagnašar af nżtingu nįttśruaušlinda rennur jafnan allt annaš en til uppbyggingar ķ viškomandi löndum. Gögn frį Wikileaks benda einmitt til žess aš Bashir og hans liš hafi sķšasta įratuginn stoliš sem nemur um 10 milljöršum USD śr rķkissjóši. Leišir hugann aš žvķ aš į tķmabili var Kaupžing komiš ķ slagtog viš olķusjóši ķ eigu Lķbżustjórnar. Eru engir sśdanskir olķupeningar ķ žrotabśi žess mikla spśtnikbanka?

Héšan ķ frį munu hin nżju stjórnvöld ķ Sušur-Sśdan lķklega fį ķ hendur um 2 milljarša USD įrlega vegna olķutekna. Hversu mkiš af žeim peningum fara ķ uppbyggingu į heilbrigšisžjónustu, skólum, bęttar samgöngur o.s.frv. veršur aš koma ķ ljós. Žaš er a.m.k. augljóst aš hiš nżfrjįlsa rķki Sušur-Sśdana į langa og holótta leiš fyrir höndum. Einungis 15% fulloršinna ķ landinu eru lęs. Helmingur žjóšarinnar lifir af minna en sem nemur einum USD į dag - og flestir hinna hafa lķtiš meira milli handanna. Landiš er į stęrš viš Texas, en malbikašir vegir munu samtals vera innan viš 200 km og lestarteinar um 250 km.

sudan-south_2.jpg

Innvišir žessa nżjasta rķkis ķ veröldinni eru sem sagt vęgast sagt ķ molum. Engu aš sķšur rķkti mikil gleši ķ hinni nżju höfušborg Juba og vķšar ķ Sušur-Sśdan, žegar sjįlfstęšinu var fagnaš um sķšustu helgi.

Žarna eru tvķmęlalaust spennandi tękifęri fyrir žį sem eru til ķ eitthvaš allt öšruvķsi. Sęnska Lundin Petroleum hrökklašist reyndar frį sunnanveršu Sśdan fyrir nokkrum įrum. En nś er kannski tķmabęrt fyrir Noršurlandabśa aš snśa aftur į žessar kolsvörtu slóšir. Ętli Ķsland sé bśiš aš višurkenna sjįlfstęši Sušur-Sśdans? Įn žess fį Mörlandar varla vegabréfsįritun žangaš į vit ęvintżranna.

------------------------------------------------------------

Orkubloggiš veršur lķklega meš rólegra móti nęstu vikurnar, mešan landsmenn njóta sumarsins hér į Klakanum góša. 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband