Hamlet ķ stinningskalda?

Hamlet_Laertes

"Žarna er efinn". Nś eru rétt tęp tvö įr lišin frį žvķ ég setti fętur nišur hér ķ Danaveldi. Landinu flata žar sem sjaldan sjįst sex vindstig. En hżsir eitt öflugasta vindorkufyrirtęki heims.

Fyrstu mįnušina gat mašur gengiš um sem stjarna, enda voru Ķslendingar aš gjörsigra danskt višskiptalķf. Žaš sögšu a.m.k. ķslenskir fjölmišlar. Fór ķ Magasin og heilsaši kumpįnlega upp į afgreišslufólkiš - af žvķ mašur įtti jś sjoppuna. Nęstum žvķ. Hló aš varśšarröddum Danske Bank. En gramdist žęr einnig - Danske Bank minnti mann į žaš žegar Laertes hafši rangt viš ķ skylmingunum viš Hamlet og notaši korša meš eitri į oddinum. Žetta gat ekki veriš annaš en einhver fjįrans öfund i Danskinum.

Mašur hló reyndar ekki bara aš Danske Bank, heldur aš dönskum fyrirtękjum almennt. Sem aldrei viršast žora aš taka neina almennilega įhęttu. Og sitja žvķ eftir, mešan ķslenskir vķkingar hirša gulliš. Žess vegna var sśrt žegar hlutirnir byrjušu allt ķ einu aš fara nišur į viš heima a Klakanum. En nś er von um aš Danir fįi lķka aš kenna smįvegis į kreppu. Fasteignamarkašurinn hér er gjörsamlega frosinn og lķkur į danskri bankakreppu hafa aukist umtalsvert.

Ég efast žó um aš einhver efnahagslegur harmleikur verši hér ķ Danmörku. Almennt viršast flest stóru fyrirtękin hér standa nokkuš sterk og vera vel ķ stakk bśin aš męta erfišleikum. Reyndar er eitt viš dansk atvinnulķf sem er afar athyglisvert og nįnast einstakt ķ heiminum. Hér eru nefnilega mörg stęrstu og öflugustu fyrirtękin aš miklu leyti ķ eigu sjįlfseignarstofnana.

lenin_red

Žetta hafa góšir kapķtalistar kallaš "fé įn hiršis". Hagnašurinn af rekstri žessara fyrirtękja rennur nefnilega ekki til einstaklinga eša hefšbundinna hluthafa. Heldur fer hann ķ aš styrkja reksturinn enn frekar - eša aš greiddur sé śt aršur til eignarhaldsfélagsins sem er sjįlfseignarstofnun. Minnir sumpart į žaš hvernig Mįl og menning var hér Den!

En śr žvķ aš enginn hagnast sjįlfkrafa af hagnašinum, ef svo mį segja, mętti spyrja hvort fyrirtękin skorti ekki žann hvata sem naušsynlegur er til aš spjara sig ķ samkeppni nśtķmans? Hafandi t.d. ķ huga geggjunina sem almennt rķkir ķ kringum 3ja mįnaša uppgjörin heima į Ķslandi og vķša um heim. Hvašan kemur dręfiš til aš gera vel, hjį fyrirtęki sem eiginlega enginn į? 

Sjįlfseignarstofnuninni er stżrt af stjórn, sem rįšstafar peningunum (śtgreiddum arši) til żmissa góšra verka. Oft eru žeir gefnir ķ żmis konar menningarstarfsemi eša til aš styrkja rannsóknir ķ t.d. heilbrigšisvķsindum eša fara ķ aš byggja upp skóla eša sjśkrastofnanir. Żmist ķ heimabyggš eša jafnvel ķ žrišja heiminum.

hamlet-to_be

Žessir sjóšir eru gjarnan afsprengi mikilla eldhuga, sem stofnušu og byggšu upp viškomandi fyrirtęki. En ķ staš žess aš lįta börnin eša ašra erfingja taka viš, settu stofnendurnir upp sjįlfseignarsjóš sem skyldi eiga viškomandi fyrirtęki.

Sum žessara fyrirtękja eru skrįš hér į hlutabréfamarkašnum. Önnur ekki. Skrįšu fyrirtękin eru aušvitaš ekki aš öllu leyti ķ eigu sjįlfseignastofnunar, heldur er žį einhver hluti bréfanna sem gengur kaupum og sölum. Aftur į móti hefur sjįlfseignarstofnunin tögl og haldir um žaš hverjir mynda meirihluta ķ stjórn viškomandi fyrirtękis og rįša žvķ sem žau vilja um stefnumótun fyrirtękisins. Um leiš er fyrirtękiš nįnast skothelt gegn fjandsamlegum yfirtökum - sem kann stundum aš gera stjórnendurna afar vęrukęra. Rannsóknir hafa žó sżnt aš fyrirtęki ķ eigu sjįlfseignarstofnana eru almennt mjög vel rekin - oftast betur en hefšbundin hlutafélög. Žetta er einfaldlega stórmerkileg og eiginlega illskiljanlegt.

Žetta fyrirkomulag er svona įlķka og ef meirihlutinn ķ Landsbankanum eša Eimskipafélaginu vęri i eigu félags sem viš getum kallaš Thors-sjóšinn. Bara til aš nota eitthvaš nafn.

Bthor

Žessi Thors-sjóšur vęri ekki ķ eigu neinna - hvorki einstaklinga né fyrirtękja. Hann vęri algerlega sjįlfstęšur og starfaši skv. stofnsamningi, žar sem m.a. vęri kvešiš į um tilgang hans og hlutverk (aš styrkja góš mįlefni). Ķ sjóšstjórninni sętu žeir sem upphaflegur eigandi hlutabréfanna i įšurnefndum félögum įkvaš ķ upphafi. Lķklega einhverjir śr hópi afkomenda hans, žekktir einstaklingar śr atvinnulķfinu, prófessorar, fólk śr menningarlķfinu o.s.frv. Ķ tķmans rįs vęru hugsanlega einhverjir af žeim lįtnir eša hefšu dregiš sig ķ hlé. Ķ staš žeirri hefši sjóšsstjórnin įkvešiš aš bjóša öšrum setu ķ stjórninni, t.d. Björk eša Kįra Stefįns. Eša žér, lesandi góšur. Sjóšurinn vęri og yrši mįttarstólpi ķ ķslensku samfélagi um ókomin įr, įratugi og aldir. Žannig virkar žetta hér ķ Danmörku.

Eldhuginn sem įkvaš aš stofna sjįlfseignarstofnun um eign sķna ķ félaginu hefur um leiš tekiš einhvern hluta af eigin fé félagsins, eša smįręši af hlutabréfunum, og lįtiš afkomendur sķna fį žau. Til aš tryggja žeim žokkalega öruggan fjįrhag. Aušvitaš er misjafnt hversu mikill hluti fyrirtękisins hefur veriš skrįšur į sjįlfseignarstofnunina og hversu mikiš afkomendurinir fį. En oft er žaš stęrstur hlutinn, sem rennur til sjįlfseignarstofnunarinnar.

Įstęšur žess aš žetta form er svo algengt hér ķ Danmörku eru óljósar. Žetta žekkist lķka t.d. ķ Svķžjóš, Noregi og Žżskalandi, en er miklu algengara hér ķ Danmörku. Leitt hefur veriš lķkum aš žvķ aš įstęšurnar séu einkum tvęr (eša žrjįr). Annars vegar óhagstęšar skattareglur žegar hlutafé fer į milli kynslóša. Hins vegar (og aš žaš sé meginįstęšan) aš žaš sé afar sterkt ķ danskri žjóšarsįl aš aušmenn lįti gott af sér leiša. Og žaš almennilega  - en ekki bara einhvern tittlingaskķt til einhverrar męšrastyrksnefndar eša įlķka. Žrišja įstęšan fyrir žessu gęti svo einfaldlega veriš aš koma ķ veg fyrir aš afkomendurnir sólundi aušnum og sigli öllu ķ strand. Eins og stundum vill gerast.

Carlsberg_bottle2

Dęmi um svona sjóši er t.d. Męrsk-sjóšurinn frį 1946 (fer meš meiruhlutann ķ risafyrirtękinu AP Möller Męrsk), Carlsbergsjóšurinn (į 51% ķ Carlsberg), Danfoss-sjóšurinn (į 85% ķ Danfoss), Grundfos-sjóšurinn (į um 85% ķ Grundfos) og Novo-sjóšurinn (į 26% ķ Novo Nordisk en fer meš 71% atkvęšanna).

Loks vill Orkubloggiš nefna žann danska sjóš sem er einn sį alsterkasti en reynar fįir vita af. Enda er sį sjóšur hvaš mest low profile af žeim öllum hér ķ Danaveldi. Žaš er VKR-sjóšurinn, kenndur viš stofnandann; prestsoninn Villum Kann Rasmussen frį hinni vindböršu vesturströnd Jótlands. VKR į m.a. Velux gluggafyrirtękiš og fjölmörg fyrirtęki um allan heim, ekki sķst ķ fyrirtęki sem framleiša sólarsellur. Danir eru nefnilega bęši stórir leikendur į sviši vindorku og sólarorku.

En nś er eg oršinn žyrstur og held ég fįi mér einn ķskaldan Carlsberg. Ekki verra aš vita, aš hagnašurinn af flöskunni fer minnstur ķ lśxusjeppa hjį einhverjum hluthöfum. Heldur miklu fremur ķ lyfjarannsóknir og vatnsból ķ Afrķku. Skįl fyrir žvķ!


mbl.is Eitthvaš er rotiš ķ Danaveldi
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband