Gasrisi ķ ślfakreppu

eldgos2_jpg_620x800_q95.jpg

Hver voru dramatķskustu įhrifin af eldgosinu ķ Eyjafjallajökli? 

Svariš liggur ķ augum uppi. Nefnilega hinn gjörsamlega misheppnaši fundur Gasbandalagsins, sem haldinn var ķ Oranķuborg ķ Alsķr ķ aprķl sem leišŽar meš veršur einhver frestun į žvķ aš nokkur helstu gasśtflutningsrķki veraldarinnar nįi samskonar kverkataki į gasmörkušunum eins og olķuśtflutningsrķkin hafa ķ gegnum OPEC. Kannski eins gott - a.m.k. fyrir Evrópusambandiš, sem er mjög hįš gasinnflutningi.

Eins og kunnugt er olli eldgosiš mikilli röskun į flugsamgöngum um alla Evrópu og reyndar vķšar um heim. Fyrir vikiš varš mętingin eitthvaš slöpp į žennan tķunda fund hins óžroskaša  Gasbandalags (Gas Exporting Countries Forum eša GECF) ķ Oranķuborg. Žessi slaka męting gaf tóninn fyrir įrangurslķtinn fund. Žaš eina sem śt śr honum kom var afar lošin yfirlżsing; innihaldslaust hjal sem mun litlu breyta fyrir gasvišskipti veraldarinnar. 

gecf_meeting_oran_2010.jpg

Žetta voru vonbrigši fyrir Alsķrmenn, sem höfšu bundiš miklar vonir viš fundinn. Fyrir hann var nefnilega altalaš ķ bransanum aš Alsķringar hafi veriš bśnir aš leggja ķ mikla undirbśningsvinnu til aš fį samžykkta tillögu um mjög nįna samvinnu ašildarrķkja GECF - m.a. um aš stżra framboši af gasi. Žaš gekk ekki eftir og fįtt bendir til žess aš af žvķ verši ķ brįš. Žó mašur eigi aušvitaš aldrei aš segja aldrei!

chakib_khelil_hugsi.jpg

Jį - į sama tķma og Orkubloggarinn dżfši tįsunum ķ olķumengaš Kaspķahafiš og sötraši berfęttur te į Arabakaffihśsi austur ķ olķuborginni Bakś ķ Azerbaijan, fór allt ķ vaskinn hjį ljśflingnum Chakib Khelil, orkumįlarįšherra Alsķr. Ekki aš furša žó hann vęri svolķtiš žreytulegur angaskinniš.

Ekki ašeins mistókst Khelil aš fį GECF-samkunduna til aš taka afgerandi įkvöršun um formlegt samstarf, sem myndi hjįlpa Alsķr aš byggja upp frekari gasvinnslu ķ landinu, heldur var hann ķ žokkabót skömmu sķšar rekinn śr stöšu orkumįlarįšherra Alsķr. En įšur en viš komum aš žessu drama, er rétt aš hafa hér smį inngang:

Žaš hefur lengi veriš draumur nokkurra helstu gasśtflytjenda veraldarinnar - landa eins og Alsķr, Katar, Indónesķu, Malasķu og Rśsslands - aš stofna samtök ķ anda OPEC. Ķ žeim tilgangi aš gęta sameiginlegra hagsmuna sinna; hagsmuna sem eru aušvitaš ašallega fólgnir ķ žvķ aš stjórna framboši af gasi og žar meš hafa įhrif į veršiš. Samtök olķuśtflutningsrķkja (OPEC eša Organisation of Petroleum Exporting Countries) eru žekkt fyrir framleišslukvóta sķna og žó svo oft hafi gengiš erfišlega aš nį samstöšu innan OPEC hafa samtökin ķ įratugi gegnt afar žżšingarmiklu hlutverki viš aš hįmarka hagnaš olķuśtflytjendanna viš Persaflóa og vķšar. Žvķ er ekki skrķtiš aš stóru gasśtflytjendurnir hafi fengiš žį hugmynd aš stofna e.k. GasPEC.

algeria_gas_flare.jpg

Eftir nokkrar žreifingar kom aš žvķ įriš 2001 aš įšurnefnt GECF var stofnaš sem samstarfsvettvangur og skref ķ žį įtt aš vinna betur meš žessa hugmynd um Gasbandalag. Stofnsamningurinn lį samt ekki fyrir fyrr en seint į įrinu 2008, ž.a. aš žaš er fyrst nśna į allra sķšustu įrum aš Gasbandalagiš viršist geta oršiš aš veruleika.

En žó svo hugmyndin kunni aš viršast boršleggjandi er vandamįliš bara aš žaš er talsvert erfišara aš stjórna gasmarkaši veraldarinnar heldur en olķumarkašnum. Miklu flóknara er t.d. aš geyma gas og verš į gasi hefur undanfariš fariš lękkandi vegna nżrrar gasvinnslutękni vestur ķ Bandarķkjunum og aukins frambošs žar.

Allt žar til fyrir fįeinum įrum einkenndust gasvišskipti af langtķmasamningum, žar sem samningarnir voru oft til a.m.k. tuttugu įra og veršiš jafnan tengt olķuverši. En vegna žess aš framboš af gasi hefur veriš aš aukast hrašar heldur en framboš af olķu, hafa margir gaskaupendur ķ auknum męli fęrt sig śr langtķmasamningum og yfir ķ styttri samninga. Stuttu samningarnir skila nefnilega oftast lęgra verši žegar frambošiš er eins mikiš og veriš hefur undanfariš. Fyrir vikiš hefur staša helstu gasśtflytjendanna veriš aš veikast og er langt frį žvķ eins sterk eins og hjį olķuśtflytjendunum ķ OPEC.

Mikiš framboš af gasi, svo og ešli gasvišskipta ętti aušvitaš aš hvetja gasśtflytjendur til dįša um aš auka samstarf sķn į milli og reyna aš hafa įhrif į framboš og verš. En žróunin sķšustu misserin og óvissan ķ efnahagsmįlunum hefur žvert į móti valdiš vaxandi misklķš ķ hópnum.

Vegna vaxandi gasframleišslu ķ Bandarķkjunum hefur žrengst žar aš ašgangi fyrir innflutt gas (nema menn vilji selja fyrir skķt og kanil). Og jafnvel žó svo Evrópa sé afar hįš innfluttu gasi varš kreppan til žess aš stórminnka eftirspurn Evrópu eftir gasi. Fyrir vikiš hefur blossaš upp titringur milli sumra af stóru gasśtflytjendunum, sem allir vilja koma sķnu gasi į žessa markaši.

lng-exporting-country-1982-2007.jpgDraumurinn um Gasbandalag markašist ekki sķst af žvķ aš framleišsla og skipaflutningar meš fljótandi gas (LNG) hefur veriš aš aukast mjög. Alsķr var į sķnum tķma sannkallašur brautryšjandi ķ LNG og hafa ķ įratugi selt fljótandi gas til Bretlands og fleiri rķkja. En Alsķr hefur ekki nįš aš fylgja žessu eftir; žar hefur LNG-framleišslan ekki aukist jafn hratt undanfarin įr eins og hjį nokkrum öšrum gasrķkjum. 

Gasverš hefur sem fyrr segir lengst af veriš mjög tengt olķuverši og žegar olķan fór hękkandi sköpušust skilyrši til ennžį meiri LNG-framleišslu. Upp į sķškastiš hafa t.d. Katarar, Noršmenn, Įstralar og fleiri gasrķki sem liggja fjarri mörkušunum vešjaš mjög į LNG og byggt upp slķka vinnslu ķ stórum stķl. Og selja žašan gas til t.d. Japan og Bandarķkjanna.

lng-exporters_2000-2004-2007.jpgŽessi sprenging ķ LNG-bransanum gerši gas aš mun "hreyfanlegri" hrįvöru heldur en žegar gas er eingöngu flutt um leišslur til kaupanda tiltölulega nęrri framleišslusvęšinu. Vaxandi LNG-framleišsla gerši žaš aš verkum aš gasmarkašurinn fór um margt aš minna į olķumarkašinn. En LNG nemur einungis rśmum 5% af allri gassölu veraldarinnar - ennžį er langmest af gasi selt um gasleišslur į markaši ekki mjög fjarri framleišendunum. Fyrir vikiš er gas ekki ennžį oršiš aš alžjóšlegri hrįvöru ķ lķkingu viš olķu og žess vegna gilda ekki sömu lögmįl um gas eins og olķu.

Žrįtt fyrir aš Alsķringar séu vel mešvitašir um žaš, aš erfitt geti veriš fyrir gasśtflutningsrķki aš stjórna framboši og veršmyndun į gasi, vita žeir lķka aš EF žeir myndu fį t.d. Rśssa og Katara til aš vinna meira meš sér, gęti žaš mögulega gjörbreytt gasvišskiptum. Til hagbóta fyrir gasśtflutningsrķkin.

Žetta snżr ekki sķst aš Evrópu. Stęrstu gasbirgjar Evrópu eru Rśssland og Alsķr, įsamt Noregi. Norska gasiš fer fyrst og fremst til N-Evrópu, rśssneska gasiš til Žżskalands og Austur- og Miš-Evrópu og S-Evrópa fęr mest af sķnu gasi frį Alsķr. Verulegur hluti af Evrópumarkašnum getur bęši nżtt sér rśssneskt og alsķrskt gas, sem hefur valdiš togstreitu milli žessara rķkja nś žegar gaseftirspurn minnkar. Nżja gasbandalagiš įtti einmitt aš draga śr žeim nśningi og koma žannig skipulagi į gasvišskipti aš bįšar žessar žjóšir myndu hagnast - aušvitaš į kostnaš kaupendanna. En togstreitan viršist vera žaš mikil aš menn nįi ekki aš finna leišina aš Gasbandalagi ķ lķkingu viš OPEC.

gaspec-opec-comparsion_2006.jpg

Alsķrmašurinn Khelil vann höršum höndum aš žvķ aš koma GECF į fót. Hann hafši veriš olķumįlarįšherra Alsķr ķ įratug og nś vildi hann taka nęsta skref og gera GECF aš alvöru įhrifabandalagi ķ anda OPEC. Į góšęristķmanum 2007-08 hafši honum aš žvķ er virtist tekist aš sannfęra Rśssana um aš svona Gasbandalag myndi henta öllum gasrķkjunum afar vel. En svo skall kreppan į!

Žaš var aušvitaš bara svona aulagrķn hjį Orkubloggaranum hér ķ upphafi fęrslunnar aš kenna Eyjafjallajökli um lķtinn samhug į gasfundinum ķ Óranķuborg ķ aprķl sem leiš. Žar var miklu fremur um aš kenna kreppunni og óvissunni sem nś rķkir į orkumörkušunum, aš svo fór sem fór į fundinum žeim.

Žegar žrengir aš veršur hver sjįlfum sér nęstur og skammsżni tekur völdin. Žaš į ekki sķst viš um Rśssana, sem eru aš fį žungt högg vegna lękkandi gasveršs og hafa um nóg annaš aš hugsa žessa dagana en langtķmahorfur į gasmörkušum. Žaš eitt og sér aš kreppan hefur minnkaš eftirspurn Evrópu eftir rśssnesku gasi, ętti svo sem ekki aš gera žį afhuga Gasbandalagi. En žaš sem Rśssarnir hafa jafnvel ennžį meiri įhyggjur af žessa dagana heldur en veršlękkun į gasi, er hin hljóšlega en harša barįtta žeirra viš Kķnverja um įhrif yfir gaslindum Miš-Asķurķkjanna viš Kaspķahafiš.

Kķnverjar hafa stille og roligt veriš aš leggja gasleišslur žangaš vestur eftir og eru nśna bśnir aš nį yfirrįšum yfir verulegum hluta žess gass Miš-Asķurķkjanna, sem Rśssar ętlušu sér aš stjórna. Žetta er grafalvarlegt mįl fyrir Rśssa, žvķ žeir ętlušu aš lįta žetta gas fara gegnum rśssneskar gasleišslur og hirša prósentur af allri sölu žess. Fyrir vikiš viršist nś rķkja nokkur ringulreiš ķ gasherbśšum Rśssa og gasbandalag ķ anda OPEC ekki alveg forgangsatriši hjį hinu rśssneska Gazprom žessa dagana. Žar skiptir meira mįli hvernig orkuöxullinn mikli, sem tengir ESB, Rśssland og Kķna viš Miš-Asķugasiš, mun snśast ķ framtķšinni (segja mį aš mišpunktur eša hjarta žessa öxuls sé einmitt įšurnefnd Bakś ķ Azerbaijan, žó svo žarna sé ķ reynd um aš ręša fjölhjarta kvikyndi).

gecf-gas-exporting-countries-forum.jpg

Žess vegna er nś allsendis óvķst hvenęr formlegt "Gaspec" Rśssa meš Persaflóarķkjunum og N-Afrķkumönnum kemst į. Žetta veldur Alsķrmönnum talsveršum įhyggjum. Žar į bę er ępandi žörf į auknum tekjum eftir ófrišartķmana sem žar geisušu meira og minna allan 10. įratug lišinnar aldar og stöšvušu aš mestu alla fjįrfestingu ķ landinu. Ķ žeim langvarandi įtökum féllu allt aš hundraš žśsund manns og er ekki hęgt aš kalla žessa skelfingu neitt annaš en hörmulegt borgarastrķš. Loks eftir um įratugarįtök var mįttur dreginn śr ofsatrśarmönnunum og įstandiš ķ Alsķr hefur til allrar hamingju stórbatnaš frį aldamótunum.

Fyrir vikiš eru erlendir bissnessmenn nś loksins į nż farnir aš lķta til žessa risastóra og fjölmenna lands (ķbśarnir eru um 35 milljónir) og spekślera ķ aš lįna eša fjįrfesta ķ orkuvinnslu žar. En žaš er langt ķ land meš aš naušsynleg endurnżjun eigi sér staš ķ gasgeiranum ķ Alsķr. Eftir nęstum tveggja įratuga stöšnun er Alsķrmönnum oršiš lķfsnaušsynlegt aš endurnżja tęknibśnašinn og hefja vinnslu į nżjum svęšum. En žaš hefur gengiš hęgt aš fį fjįrmagn innķ landiš og Khelil sį stofnun raunverulegs Gasbandalags sem lykil aš stóraukinni aršsemi ķ gasvinnslunni, sem myndi um leiš laša fjįrmagniš aš.

sonatrach_logo_1015428.jpg

Įriš 2000 fullyrti Khelil aš innan fimm įra (ž.e.a.s. 2005) myndi gasframleišsla ķ Alsķr aukast um 50%. Žaš hefur alls ekki gengiš eftir og nś telja bjartsżnir menn aš žetta markmiš Khelil muni ķ ekki nįst fyrr en įratug sķšar en įętlun hans hljóšaši upp į (ž.e. 2015). Upphafleg stefna Khelil frį žvķ hann tók viš embętti olķu- og orkumįlarįšherra hefur žvķ einfaldlega bešiš skipbrot.

Žó svo fyrirtęki meš naušsynlega tęknižekkingu séu nś aftur tilbśin aš koma til Alsķr, hefur sem sagt gengiš mjög treglega aš nįlgast fjįrmagn til uppbyggingarinnar. Ofan į žessi vandręši bęttist svo mikiš spillingarmįl, sem nżveriš komst upp hjį alsķrska rķkis-orkufyrirtękinu Sonatrach, žar sem framkvęmdastjórnin hafši misbeitt valdi sķnu til hagsbóta fyrir śtvalda verktaka. 

abdelaziz-bouteflika_angela-merkel.jpg

Žetta įsamt töfum ķ žróun Gasbandalagsins olli žvķ aš Khelil missti mikiš af trśveršugleika sķnum, jafnvel žó svo honum sjįlfum verši ekki beinlķnis kennt um vandręšin. Nś var hinum stutta en öfluga Abdelaziz Bouteflika Alsķrforseta nóg bošiš; ķ sumarbyrjun rak hann Khelil śr rįšherrastólnum og skipaši Youcef Yousfi ķ hans staš. Einnig var skipt um forstjóra yfir Sonatrach og settar nżjar og gegnsęrri reglur um skipan śtbošsmįla hjį fyrirtękinu.

Sonatrach er ekki ašeins hiš einrįša rķkisfyrirtęki ķ gasišnaši Alsķringa, heldur ķ reynd eitt helsta žjóšarstolt landsmanna. Alsķrmenn žurftu aš hį langa og blóšuga barįttu fyrir sjįlfstęši sķnu og eftir aš hafa hrakiš nżlenduher Frakka į brott tóku žeir orkulindirnar ķ eigin hendur og stofnušu Sonatrach. Sem sķšan hefur veriš žeirra lķf og yndi.

Fljótlega eftir nżfengiš sjįlfstęši Alsķr įriš 1962 kom ķ ljós aš jaršgas vęri mun stęrri hluti af nįttśruaušlindunum žar ķ landi heldur en ķ flestum öšrum olķurķkjum. Nęrri helmingur allrar kolvetnisvinnslu ķ Alsķr hefur veriš gas (hinn helmingurinn er aušvitaš olķa og Alsķr er einn stęrsti olķuframleišandinn ķ Afrķku). Fyrir vikiš hefur gasvinnslan veriš óvenju mikilvęg fyrir efnahag Alsķrmanna.

yousfi.jpg

Nżi orkumįlarįšherrann Youcef Yousfi er aš taka aš sér mun stęrra og flóknara verkefni en bara žaš eitt aš vera rįšherra yfir allri olķu- og gasvinnslu ķ Alsķr. Hann žarf aš endurvinna stolt Sonantrach og žar bķša tvö risaverkefni; annars vegar aš hreinsa śt spillinguna og vanhęfiš hjį fyrirtękinu og hins vegar aš tryggja farsęlan rekstur žess til framtķšar. Ķ žessu sķšarnefnda felst žróun nżrra gasvinnslusvęša svo gasframboš frį Alsķr verši tryggt til framtķšar.

Yousfi er enginn nżgręšingur; hann var einmitt orkumįlarįšherra žegar Bouteflika forseti komst til valda įriš 1999. En Bouteflika vildi žį nżjan mannskap og hóaši ķ Khelil, sem žį hafši starfaš lengi hjį Alžjóšabankanum vestur ķ Washington.

Framan af įtti Khelil nokkuš farsęlan feril og varš fljótlega einn öflugasti rįšherrann į vettvangi OPEC og skyggši į köflum jafnvel į sjįlfan yfirljśflinginn Ali Al-Naimi, olķumįlarįšherra Sįdanna sem Orkubloggiš hefur ósjaldan minnst į. Khelil viršist hafa veriš ómešvitašur um spillinguna innan Sonatrach, en sem orkumįlarįšherra bar hann pólitķska įbyrgš į žvķ. Eftir aš Khelil hafi bęši mistekist aš koma Gasbandalaginu almennilega įleišis og lent ķ vandręšum meš aš laša fjįrfesta aš gasvinnslunni, var spillingarmįliš innan Sonatrach dropinn sem fyllti męlinn.

algeria_gas-pipelines_map.jpg

Žetta voru sennilega tķmabęr mannaskipti - bęši ķ rķkisstjórninni og ekki sķšur hjį orkufyrirtękinu. Žannig gerast a.m.k. hlutirnir hjį stjórnsżslunni ķ Alsķr! Menn sem ekki nį markmišum eru lįtnir vķkja og nżir taka viš.

Slķkt žykir fullkomlega ešlileg og skynsamleg rįšstöfun hjį sišušum stjórnmįlamönnum - en vissulega ekki alls stašar. Ķ tilefni vandręšagangsins hjį Orkuveitu Reykjavķkur og nżafstašinna sveitarstjórnarkosninga hér į Klakanum góša, sem leiddu til nżs stjórnarmeirihluta hjį OR,  mį velta fyrir sér hvort eitthvaš sambęrilegt gerist nś hjį nįnast gjaldžrota Orkuveitunni?

 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband