Tķgris!

Babżlon, Mesopótemķa, Anatolķa, Thule... Hvar liggja bestu kostirnir ķ endurnżjanlegri raforku til framtķšar?

Į heimsvķsu horfir Orkubloggiš hvaš mest til sólarorku. Sem ennžį er dżr raforkuframleišsla, en gęti oršiš lausnin ķ framtķšinni. En ef horft er hęfilega stutt fram ķ tķmann er žaš einfaldlega gamla góša vatnsafliš sem er lķklegast til aš gefa ódżrustu višbótina ķ orkugeiranum.

Hverfisfljot_LambhagafossŽar er fyrir hendi meira óbeislaš afl en margan grunar. Margir viršast halda aš allt hagkvęma vatnsafliš hafi nś žegar löngu veriš virkjaš. Žvķ fer fjarri.

Vatnsaflsvirkjanir hafa aš vķsu undanfariš margar fengiš į sig heldur neikvęša ķmynd vegna umhverfisįhrifanna. Sem vissulega geta stundum veriš mikil og óęskileg. Svo er žetta lķka gamall og gróinn išnašur og žykir žess vegna kannski pķnulķtiš pśkó ķ samanburši viš glampandi hįtęknilegar sólarsellur eša hįreista hvķtmįlaša turna vindrafstöšvanna. Jį - stundum erfitt aš eiga viš tķskustraumana.

Vert er aš minna į aš engar tvęr vatnsaflsvirkjanir eru eins. Žvķ er vafasamt aš alhęfa eitthvaš um žessa tegund virkjana. Žar veršur aš meta hvert tilvik fyrir sig; sumar vatnsaflsvirkjanir eru snilld mešan ašrar rśsta umhverfinu og eru afar hępnar. Aušvitaš eigum viš aš nżta vatnsfallsaušlindina, en um leiš sżna skynsemi og ašgįt. Ķ reynd eru slķkar virkjanir oft besti kosturinn.

Tigris_Efrat_GameFyrir śtflutning į ķslenska orkužekkingu vęri nęrtękt aš halda til Balkanskagans. Žar eru miklir virkjanamöguleikar fyrir hendi ķ vatnsföllum landa eins og Albanķu, Makedónķu og fleiri af Balkanlöndunum.

Annar mjög athyglisveršur virkjanakostur er nokkru austar, en žó vel innan seilingar Mörlandans. Viš skulum nś halda į slóšir sem į mįli heimamanna kallast Anadolu.

Viš getum lķka sagst vera aš fara til Anatólķu. Eša kannski er svalast aš erindiš sé aš spį ķ virkjanamöguleika ķ Efri-Mesópótamķu? Žęr risavirkjanir sem Orkubloggiš ętlar aš beina athyglinni aš ķ dag, eru nefnilega ķ fljótunum meš Biblķulegu nöfnin; ķ įnum Efrat og Tķgris. Ķ sušausturhluta Tyrklands.

Žar eru svo sannarlega į feršinni stórar virkjanir ķ fljótum meš stór nöfn. Sem kunnugt er eiga žessi miklu fljót einmitt upptök sin ķ fjalllendinu ķ austanveršu Tyrklandi. Žó eru žessi fornfręgu vatnsföll lķklega žekktust fyrir fornmenninguna nokkru sunnar - ķ Mesópótamķu žar sem nś heitir Ķrak. Reyndar segja sumir aš sjįlfur Edensgaršur hafi einmitt legiš į žeim slóšum, en žaš er önnur saga.

GAP_Turkey_logoĶ dag telst Ķrak varla lengur neitt Eden. Nema kannski ķ augum žeirra sem leita olķu. En Orkubloggiš ętlar ekki aš leggjast ķ Biblķuhugleišingar né olķupęlingar, heldur halda sig į slóšum Efrat og Tķgris ķ Tyrkjaveldi. Žar er į feršinni risastórt verkefni sem kallast GAP; Güneydoğu Anadolu Projesi. Sem einfaldlega žżšir Sušaustur Anadolu verkefniš. Sem fyrr segir merkir Anadolu sama og Anatolķa, sem einnig kallast Litla-Asķa og hluti af žessu kallast Efri_Mesópótamķa. Anadolu er m.ö.o. annaš heiti yfir landsvęšiš žar sem Tyrkland liggur. Sem sagt SA-Tyrklands verkefniš!

ataturkĮ žessu fjalllenda svęši ķ sušausturhorni Tyrkjaveldis bśa hįtt ķ 10 milljón manns og žar hefur efnahagsįstandiš lengi veriš heldur bįgboriš. Ķ žvķ skyni aš bęta lķfskjör fólksins voru skipulagšar miklar įveitur til aš auka mętti landbśnašarframleišslu. Einnig skyldi byggja virkjanir ķ Efrat og Tķgris; bęši til aš dęla vatninu fyrir landbśnašinn og stušla aš išnašaruppbyggingu žarna į mörkum Evrópu og Asķu.

Žessar įętlanir mį reyndar rekja allt til föšur Tyrklands, ž.e. hugmynda sem sjįlfur Atatürk setti fram fyrir um įttatķu įrum sķšan. Og eru nś loksins smįm saman aš verša aš veruleika undir styrkri stjórn Landsvirkjunar žeirra Tyrkja; Devlet Su İsleri (skammstafaš DSI). Ķ huga Orkubloggsins er Atatürk reyndar alltaf eins konar sambland af Hannesi Hafstein og Einari Ben. Sem kannski er barrrasta tómur misskilningur, en samt pķnu rómantķskt.

Ataturk-DamAlls gerir GAP-verkefniš rįš fyrir aš byggšar verši hįtt į žrišja tug virkjana ķ Efrat og Tķgris. Nokkrar žeirra hafa žegar risiš og flestar ķ Efrat. Žar er lķklega hvaš fręgust sjįlf Atatürk-virkjunin sem lokiš var viš įriš 1992. Framleišslugeta hennar einnar (uppsett afl) er um 2.400 MW og įrleg raforkuframleišsla hįtt ķ 9 žśsund GWh. Žessi eina virkjun er sem sagt meira en žrisvar sinnum aflmeiri en Kįrahnjśkavirkjun og framleišir um 3/4 af žeirri raforku sem allar virkjanir į Ķslandi gera samanlagt. Alls eru nś lķklega 14 eša 15 virkjanir ķ Efrat og sś nęst stęrsta žar, Karamis-virkjunin, er meš um 1.800 MW framleišslugetu. Sem sagt stórar og miklar virkjanir.

Ilisu_Dam_MapŽrįtt fyrir žessar mörgu vatnsaflsvirkjanir sem risiš hafa ķ Tyrklandi į allra sķšustu įrum og įratugum, er GAP-verkefninu langt ķ frį lokiš. Nś er einkum horft til žess aš byggja virkjanir ķ Tķgris. Žar eru lķklega a.m.k. fimm stórar virkjanir į teikniboršinu eša ķ byggingu. Stęrst žeirra er Ilisu-virkjunin, sem er 1.200 MW virkjun og gerir rįš fyrir meira en 300 ferkm mišlunarlóni (Hįlslón er nettir 57 ferkm). Alls į virkjunin aš framleiša 3.800 GWh įrlega (lķklega talsvert minni fallhęš žarna į feršinni en Fljótsdalsstöš nżtur).

Nįi GAP-įętlunin öll fram aš ganga munu meira en tuttugu virkjanir rķsa ķ Efrat og Tķgris meš afl upp į 7.500 MW og žęr eru sagšar munu framleiša meira en 27 žśsund GWh įrlega. Til samanburšar framleiša allar virkjanir į Ķslandi samanlagt nś rétt rśmlega 12 žśsund GWh.

Ilisu_Dam_locationFramkvęmdir viš Ilisu byrjušu fyrir nęrri žremur įrum eša ķ įgśst 2006. Sjįlf stķflan mun rķsa einungis 65 km noršur af landamęrum nįgrannarķkja Tyrklands; Sżrlands og Ķrak. Viš erum sem sagt į slóšum Kśrdanna og fyrir vikiš munu öll mannvirkin į svęšinu vera hönnuš til aš standast flugskeytaįrįsir!

Ólķk er tśninu gatan, hugsar Ķslendingurinn og horfir yfir frišsęldina viš Hįlslón og ķ įtt til Snęfells. Mesta ógnin sem Orkubloggarinn hefur oršiš var viš ķ nįgrenni Kįrahnjśka, er žegar brakandi bķlśtvarpiš flutti honum slitróttar fréttir af  skelfilegum atburšum ķ New York. Žar var bloggarinn sem sagt į ferš sķšdegis žann 11. september 2001 og upplifši fagran, einstakan haustdag viš Snęfell, mešan öllu meira gekk į śtķ hinum stóra heimi.

Hasankeyf_1Ekki er GAP-verkefniš viš Tķgrisfljót alveg laust viš aš hafa įhrif į umhverfiš; bęši nįttśruna og menningarminjar. Žetta umfangsmikla verkefni myndi varla fį gręnt ljós samkvęmt ķslenskri löggjöf um umhverfismat; žarna undir er talsvert meira en hreindżramosi og fįeinar flśšir. Miklar fornminjar og meira en 80 žorp munu hverfa undir vatn mišlunarlónanna. Flytja žarf til meira en 50 žśsund manns og mešal byggšanna sem liggja munu į botni Ilisu-lónsins er feršamannbęrinn Hasankeyf, sem einhverjir ķslenskir feršalangar kannast kannski viš. Žar mį nś m.a. sjį mosku sem byggš var ķ upphafi 15 aldar, brś frį 12. öld og fjölda annarra fornminja sem rekja mį žśsundir įra aftur ķ tķmann. Enda munu ķbśar Hasankeyf geta rakiš sögu sķna heil 10 žśsund įr aftur ķ tķmann! Allt į žetta aš fara ķ kaf ķ nafni framfaranna ķ Tyrklandi.

Turkey_SE_GAP_mapĮ sķšustu misserum hafa Tyrkirnir lent ķ einhverju veseni meš aš fjįrmagna žessa miklu framkvęmd. Ašallega vegna žess aš Evrópusambandiš hefur sżnt mikla tortryggni gagnvart Ilisu-stķflunni - einmitt vegna umhverfisįhrifanna. Lķklega vilja yfirvöld innan ESB frekar aš Tyrkir śtvegi sér raforku meš nżjum kolaorkuverum, eins og góšum evrópskum mešaljónum sęmir. Eša aš ESB vilji einfaldlega aš Tyrkir éti žaš sem śti frżs og aš blessaš fólkiš haldi sig viš sitt frumstęša lķf žarna ķ austurhluta landsins. Žetta eru hvort sem er aš verulegu leyti Kśrdar, sem lengst af hafa ekki žótt veršir mannréttinda. Žar aš auki žykir jakkalökkunum ķ Brussel aš Tyrkirnir séu varla jafn glęsileg menningaržjóš eins og engilsaxar eša germanir. Sem eru aušvitaš alvöru menningaržjóšir, sem bęši kunna aš taka į hvalveišivillimönnum frį smįžjóš ķ noršri og vatnsaflsvirkjana-barbörum ķ austri.

hasankeyf_2Tyrkneska žingiš, sem er reyndar afar mislit hjörš, stendur aftur į móti žétt aš baki verkefninu og segja žaš gott bęši fyrir efnahagslķfiš, menninguna... og umhverfiš! Sķnum augum lķtur hver silfriš. Mešan ESB einblķnir į menningarminjarnar sem fara undir vatn, benda Tyrkir į žį stašreynd aš Ilisu-virkjunin ein muni žżša 3 milljónum tonnum minni kolefnislosun įrlega, en ef ekki yrši af žessari virkjun. Žannig er umhverfisvernd margslungin og hįš mismunandi tślkun. Žaš fer žó ekkert į milli mįla aš umhverfisįhrif virkjunarinnar verša all svakaleg.

Žaš er gamall virkjanakunningi Ķslendinga, svissneska fyrirtękiš Sulzer Hydro, sem fer fremst ķ flokki žeirra sem sjį um byggingu Ilisu-virkjunarinnar. Žetta er framkvęmd upp į einhverja 2 milljarša USD, en enn eru nokkur ljón ķ veginum til aš įętlanir standist.

Hasankeyf_3Žaš fór nefnilega svo aš evrópskir bankar kipptu margir aš sér höndum žegar žeir geršu sér grein fyrir umhverfisįhrifum Ilisu-virkjunarinnar. Žetta hefur valdiš Tyrkjunum talsveršum vandręšum žvķ įętlanir  um virkjanir annars stašar ķ fljótinu mišast viš aš Ilisu-verkefniš nįi fram aš ganga fyrst.

Enn er žó stefnt aš žvķ aš žessi mikla virkjun verši risin innan 4ra įra eša įriš 2013. Orkubloggiš mun aš sjįlfsögšu fylgjast spennt meš. Og ętti kannski aš efna til hópferšar įhugasamra Ķslendinga į virkjanasvęšin viš Tķgris. Aš sjįlfsögšu meš viškomu į mögulegum virkjanastöšum į Balkanskaganum.

Svo mį lķka heimsękja eins og eitt speglasólarorkuver į Sušur-Spįni ķ leišinni og kannski lķka fara į nautaat undir steikjandi Andalśsķu-sólinni. Orkubloggarinn er strax farinn aš hlakka til!

1_Million_Turkey_LireŽį yrši aušvitaš mikilvęgt aš hafa glįs af tyrkneskum lķrum meš ķ för. Milljón lķru sešillinn, sem nś er reyndar fallin śr gildi, var einmitt skreyttur mynd af Atatürk-virkjuninni. Sjįlfur minnist bloggarinn meš hlżju gamla fimm žśsund króna sešilsins. Meš Einari Ben. Those were the days! "Lįt hann stökkva, svo draumar žķns hjarta rętist"!


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Pétur Žorleifsson

Ętli Ķrökum sé sama um žessar virkjanir ķ Tyrklandi ?  Tķgris rennur ķ gegnum Mosul og Bagdad. 
 Ekki er mikiš talaš um minnkašan aurframburš vegna stķflna žótt neikvęš įhrif į frjósemi lands og sjįvar sé žekkt  t.d. nešan Aswan-stķflu og spila kannski minnkašar rennslissveiflur žar inn ķ lķka.
 Hér er lķst yfir sigri.

Pétur Žorleifsson , 3.7.2009 kl. 23:00

2 Smįmynd: Ketill Sigurjónsson

Žaš hefur veriš einhver togstreita milli Tyrkja og nįgrannarķkja žeirra śt af žessu. En lķklega hafa menn žarna almennt um annaš aš hugsa, en umhverfisįhrif vatnsaflsvirkjana.

Ketill Sigurjónsson, 8.7.2009 kl. 15:27

3 identicon

Sęll Karl

Mig langar bara aš benda žér į aš fyrir tveim įrum var birt rannsókn unnin af unnin af Mörtu man ekki hvers dóttir  Rannsókn Mörtu fjallaši um vindmagn og vindmęlingar į Ķslandi meš tilliti til uppsetningar vindmilla.

Žaš er skemmst frį aš segja aš nišurstöšur Mörtu lofušu mjög góšu. Siguršur hjį Orkusetrinu setti upp ķmyndašan vindmillugarš į Žórshöfn a Langanesi og framleiddi ódżrt rafmang mun ódżrara en framleitt er ķ Kįrahnjśkum.

En žó aš Orkustofnun hafi styrkt verkefni Mörtu eru žar inni öfl sem einblķna į vatnsorku og mengandi nżtingu varmaorku en finna allt vindorku og sólarorku til forįttu.  Lķkast til er um minnimįttarkennd innbyggša ķ ķslenskt ešli žvķ žaš vęri verkfręšingum Ķslands erfitt aš fullyrša viš okkur almśgan aš Ķslendingar vęru ķ fararbroddi i nżtingu vind og sólarorku.

En bendi žér lķka į aš žaš eru til spįr sem sżna aš órdżrasta orka framtķšarinnar er kjarnorka og nęst į eftir vindorka

Athyglisvert og aušvitaš ęttum viš aš setja upp vindmyllur hér og létta į skuldum Landsvirkjunar meš žvķ aš virkja hagkvęmustu orkuna ķ stašin fyrir aš byggja dżrar vatnsaflsvirkjaninr.

kvešja

Siguršur Haraldsson 

Siguršur Haraldsson (IP-tala skrįš) 13.7.2009 kl. 10:26

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband