...og dvergarnir sj!

Um mija 20. ld skapai talski stjrnmlamaurinn og einhver hrifamesti maurinn inaaruppbyggingu talu, Enrico Mattei, hugtaki "systurnar sj".

Enrico_Mattei

Flest slenskt hugaflk um olu og inaekkir vntanlegahann Enrico Mattei. En samt ykir Orkublogginu rtt a fara hr rfum orum um kappann.

Mattei var einn af andspyrnuhetjum talu strinu. Fasistastjrn Mussolini's hafi komi ft oluflaginu Agip - og n var Mattei fali a hlutverk a leysa flagi upp og losa tali vi ennan vibj fasistanna. En sta ess atvstra Agip - essu skpunarverki fasistanna -upp frumeindir snar, kva Mattei vert mti a halda bri flaginu og nta a til strfelldrar inaaruppbyggingar talu.

essa kvrun tk hann vert vilja plitkusana. En svo fr a vinstrimenn Stgvlinu gastuddu tlun Mattei's. Og fljtlega r Agip - og Mattei - yfir hundruum fyrirtkja landinu. ri 1953 samykkti talska ingi svo lg, sem settu ft orkufyrirtki Eni, sem voru njar umbir utan um Agip.

En a var ekki ltt verk a byggja upp metnaarfullt talskt oluflag, sem urfti a keppa vi stru bandarsku flgin. Mattei fr fgrum orum um a sem hann kallai "systurnar sj" - risaoluflgin sj sem ru nnast einu og llu oluinai veraldarinnar.

Seven_Sisters_Old

Flest essi flg voru afsprengi Standard Oil flagsins hans John D. Rockefeller's sem hafi veri leyst upp me dmi Hstarttar Bandarkjanna.

Nnar tilteki voru systurnar sj Standard Oil of New Jersey (sem sar var Esso og svo Exxon og er n hluti af ExxonMobil), Standard Oil of New York (sem sar var Mobil og er n lka hluti af ExxonMobil), Standard Oil of California (sem n er Chevron), Gulf Oil (sem sar rann inn Chevron), Texaco (sem n er lka hluti af Chevron) og loks tv evrpsk flg. Sem voru breska flagi Anglo Persian Oil Company (sem sar var a British Petroleum ea BP) og bresk-hollenska oluflagi Shell.

Enrico Mattei_plane

egar Mattei talai um ofurvald systranna sj upp r heimsstyrjldinni sari, grunai hann ekki hvernig oluheimurinn myndi gjrbreytast nstu hlfri ld. Sjlfur var hann grjtharur nagli viskiptum og ni mrgum samningum fyrir oluvinnslu Eni me v a undirbja systurnar sj. Hann var dur af tlskum almenningi - svo vinsll a enginn ori a hreyfa vi honum. Hvorki vildarmenn vinstri vngnum, n kristilegir demkratar. En sumir telja reyndar a flugvl Mattei's hafi veri skotin niur, egar hn frst skammt sunnan Mlan oktber 1962. Um bor essari nettu einkaotu voru flugmaurinn, Mattei og bandarskur blaamaur og frust eir allir rr. Mattei var 56ra.

Eftir frfall Mattei fr a bera msum erfileikum hj Eni. Og svo fr a talskt efnahagslf lenti miklum ldudal. En systurnar sj lifu fram gu lfi - enn um sinn. Eftir hinar geggjuu sameiningar lok 20. aldar, var reyndar byrja a lsa strstu einkareknu oluflgum heimsins sem risunum sex - "the six supermajors". au eru auvita urnefnd flg ExxonMobil, Shell, BP og Chevron, auk bandarska ConocoPhillips og franska Total. etta eru sem sagt strstu, hefbundnu einkareknu oluflgin heiminum dag. Arftakar systranna sj. En eru etta enn risarnir olu- og gasmarkai heimsins?

Seven_sisters_oil_production

Nr hugsanahtturaljasamflagsins eftir lok heimsstyrjaldarinnar sari leiddi til hruns nlendustefnunnar. Uppspratt n tegund oluflaga - rkisoluflg gmlu nlendusvunum sem ru yfir grarlegum olulindum. etta byrjai me rkisvingu oluinaar Arabarkjanna. ar fr auvita Saudi Aramco eirra Sdanna fararbroddi. Einnig reis upp rkisrekinn oluinaur var Mi-Austurlndum, Norur-Afrku og Venesela. Vld bandarsku oluflaganna og Shellog ekki sst BP fru rt minnkandi heimsmarkanum.

a sem bjargai gmlu systrunum sj var tkniekkingin og agangur a fjrmagni vestrnna banka. Nju rkisoluflgin voru fyrst og fremst umramenn olulinda, en urftu samstarf vi systurnar til a n gumsinu upp. ess vegna eru flg eins og ExxonMobil, Shell og BP enn risastr og flug flg - jafnvel tt au hafi mjg takmarkaa mguleika a finna njar olulindir heima fyrir. Eins og grafi hr a ofan snir vel.

opec-logo

Stofnun OPEC (Organization of the Petroleum Exporting Countries) upphafi 7. ratugarins var lklega mikilvgasta skrefi a fra hrifasvi oluinaarins fr Bandarkjunum og Evrpu, til Mi-Austurlanda. En hugmyndin a OPEC mun reyndar hafa komifr Venesela.

Undir regnhlf OPEC gtu nju rkisoluflgin haft mikil hrif oluframbo og ar me strt verinu. a var ekki fyrr en 8. ratugnum a vld OPEC uru almennilega reifanleg. egar Bandarkin nu ekki lengur a fullngja eftirspurn innanlands me framleislu heima fyrir. Og uru ar me h innfluttri olu.

Moshe_Dayan_Time_cover

Kaldur raunveruleikinn birtist Bandarkjunum og rum Vesturlndum dramatskan htt egar Yom Kippur stri skall oktber 1973. Til a setja etta samhengi, lt g hr fljta me eina gamla forsu Time. Allt smilega roska flk man eftir honum Moshe Dayan - hershfingjanum me leppinn. Sem m.a. stri sraelska hernum einmitt til sigurs Yom Kippur strinu gegn Egyptalandi og Srlandi. var hann reyndar varnarmlarherra og mistkst hrapalega asj fyririnnrsina fr Arabarkjunum. En sraelar lta engu a sur hann sem jhetju.

Arabarkin voru ekki stt vi stuning Vesturlanda vi srael og Sdarnir kvu a minnka oluframbo til vestursins um heil 25%! Olukreppan frga skall .

Samkomulag um lausn nist fljtlega ea snemma rs 1974. En rleikinn hafi egar leitt til hlutabrfahruns - ekki sst Bretlandi. essu llu tengdust svo eir atburir a Bandarkin httu a tengja dollarann vi ver gulli og lgu Bretton-Woods peningakerfi til hliar. Dollarinn fll og a leiddi til enn ktari hkkunar oluveri, v a reiknaist dollurum.

Oil_Crisis_Prices

Efnahagslegur raunveruleiki hundrua milljna Bandarkjamanna og Evrpuba var gjrbreyttur til allrar framtar. Og hi hkkandi oluver fri sfellt meiri vld til rkisreknu oluflaganna og OPEC.

Nstu rin eftir 1974 einkenndust af hu oluveri og mikilli verblgu va um heim. Kannski var helsta rt essa erfia efnahagsstands hfleg eysla Bandarkjanna vegna Vetnamstrsins. En Orkubloggi httir sr ekki t slkar hagfriplingar.

Nokku dr r ofurvaldi OPEC egar la tk 9. ratuginn. Um a leyti sem friur komst milli ran og rak. Olver hlst hflegt mestan part sustu 15 rliinnar aldar. A frtldum hikstanum vegna Persaflastrsins 1991. En svo rauk a upp n - egar saman fr efnahagsuppgangur og str rak. Og sl ll fyrri met um mitt etta r (2008).

Nna egar eftirspurnin minnkar vegna efnahagssamdrttar, verur frlegt a sj hvaa hrif OPEC hefur. Ekki er lklegt a OPEC-rkin geti skoti verinu upp n, me v a draga rlti r oluframleislu sinni. Kannski erum vi a upplifa svipaar sviptingar n, eins og 8. ratugnum. Afleiingar af heyrilega dru raksstrinu og jafnvel hugsanlegu hmarki oluframleislugetu heimsins.

Seven_Sisters_New

Auk Saudi Aramco eru nju olurisarnir sj - rkisoluflgin - hi rssneska Gazprom, China National Petroleum Corporation ea CNPC Kna, National Iranian Oil Company ea NIOC ran, Petrleos de Venezuela ea PDVSA Venesela, brasilskaPetrobrasog Petronas Malsu. dag stefna Gazprom og CNPC a vera strstu oluflg heims hlutabrfamarkai. Jafnvel strri en ExxonMobil. Kannski m brum einfaldlega kalla gmlu systurnar sj, dvergana sj? Og gaman a v anju rkisrisarnir eru lka sj - rtt eins og gmlu systurnar voru!

Dvergarnir sj. a er ekki alveg t htt.Bi BP og Shell hafa n egar ori a vkja fyrir Gazprom og PetroChina sem vermtasta orkufyrirtki hlutabrfamarkai(CNPC mest allt hlutaf PetroChina). ExxonMobil streitist enn vi topp-3 listanum.

nnur vimiun og mun dramatskari er a lta til framleislu og agangs a aulindunum. Miklu strri hluti allrar olu- og gasframleislu er n hndum rkisoluflaganna, en afkomenda gmlu systranna. etta misvgi verur enn meira egar liti er til olubirga. Rkisoluflgin eru me rmlega rijung allra olu- og gasbirga heimsins - en gmlu systurnar aeins me 3%. ess vegna m vel segja a r su n dvergar samanburi vi rkisoluflgin.

J - allt a 90% allra nrra olulinda verur senn a finna lndum runarrkjanna - og fyrst og fremst lndum nju rkisrisanna.Reyndar eru afkvmi Standard Oil og systur eirra samt vongar um a n aftur fyrri frg. Lykillinn a upprisu eirra heitir rak. Ea rttara sagt olu- og gaslindirnar svakalegu, sem ar er a finna. En a er nnur saga - og bur betri tma hr blogginu.

En Orkubloggi sefur gtlega rtt fyrir essi umskipti og umbrot. a er fullt af smrri oluflgum, sem eru a gera a gott. Og virast jafnvel tla a hagnast enn meira af nverandi standi. etta eru "ltil" flg sem stru rkisflgin eru st a f til samstarfs. arna mtti t.d. nefna norska StatoilHydro og bandarska flagi Marathon. Og auvita urnefnda talska Eni!

Eni_Logo.svg

g held barrrasta a hann Enrico Mattei myndi glotta hressilega, ef hann si hvernig Eni stendur dag. Nbnir a leggja Blue Stream gasleisluna eftir botni Svartahafsins. Og bnir a semja vi Rssana um a leggja lka South Stream. Eni ntmans virist sigrandi. Kannski meira um ann sta, sexftta og eldspandi svarta hvutta nstu frslu.


Sasta frsla | Nsta frsla

Athugasemdir

1 Smmynd: Baldur Fjlnisson

Ketill, mig langar alveg rosalega til a gefa r bkina "A Century of War", eftir F. William Engdahl. Ef hefur huga sendu mr tlvupstfang galdur@myway.com.

Mattei geri olumafu vesturlanda msa skrveifu me olusamningum vi Egypta og fleiri sem veittu vikomandi miklu strri hagnaarhluta en ekkst hafi ur samningum vi Ensk-amerska oluveldi. Einnig var hann brautryjandi rekstri bensnstva og var egar sjtta ratugnum me verslanir og sjoppur eim, lkingu vi Select dag. En egar hann samdi vi Sovska rkisoluflagi undirritai hann endanlega sinn eigin dauadm.

Baldur Fjlnisson, 5.11.2008 kl. 19:15

2 Smmynd: Ketill Sigurjnsson

Jamm - einhverjar vsbendingar voru um a flugslysi hefi alls ekki veri slys. Og sumir kenndu CIA um.

Ketill Sigurjnsson, 5.11.2008 kl. 21:31

3 Smmynd: Baldur Fjlnisson

Ef g man rtt st til a Mattei fri til BNA a ra vi John Kennedy en ekkert var r v ar sem blessaur maurinn safnaist til fera sinna. etta er a gerast hva 1961-62, gfurlega heitur tmi. Eisenhower var nfarinn r embtti og kvejuru sinni varai hann vi hrifum "military-industrial-complex" sem sar sttai Kennedy og sendi ar me komandi strengjabrum snum sterk skilabo. And the rest has been History.

Baldur Fjlnisson, 5.11.2008 kl. 21:48

4 Smmynd: Baldur Fjlnisson

Mannkynssagan sustu ldina snst a mestu um olu og hagsmuni henni tengda og dr ola hefur ru fremur stula a trlegri flksfjlgunarsprengju sustu 200 rin. Ef vi hlaupum yfir flksfjlgunarrun sustu 2000 ra er tali a mannskepnur hafi veri um 300 millj. talsins ri nll um a leyti sem jsagnapersnan Jess rei hsum og sund rum sar hafi fjldinn hugsanlega n 350 milljnum. San tk vi tmabil til 1650 ar sem trarbragastr ru rkjum gegn heilbrigri skynsemi sem sfellt stti og rtt fyrir mikla trmingu sem fylgdi essum jesfrkum ni mannkyni samt a fylla einn milljar um 1820. San hefur etta veri exponental krfa, 1930 voru jararbar tveir millarar, 1960 rr, 1974 fjrir, 1987 fimm, 1999 sex og 2010 vera eir sj. En kannski er rlegast a reikna me opinberri lygamasknu ntmans og telja n egar 8-9 milljara, hver veit. Eitt er vst; etta er exponental J-krfa og allar slkar krfur hrynja endanum me braki og brestum og tti varla a urfa a benda nleg jargjaldrot v sambandi nema sur vri. Meira sar.

Baldur Fjlnisson, 5.11.2008 kl. 23:23

5 Smmynd: skar orkelsson

enn og aftur kemuru me gan frleik um annars frekar leiinlegt efni en tekst a gera a hugavert og skemmtilegt :) Takk fyrir a

skar orkelsson, 7.11.2008 kl. 22:03

Bta vi athugasemd

Ekki er lengur hgt a skrifa athugasemdir vi frsluna, ar sem tmamrk athugasemdir eru liin.

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband