Söknušur

Žaš var aušvitaš meš įkvešnum söknuši, žegar Orkublogguš kvaddi olķuna. Ķ bili. Viš 120 dollara markiš. En nś er bara aš žurrka burt krókódķlatįrin og telja gróšann. Annars er blessašur kapķtalisminn svo snišugur, aš aušvitaš er lękkandi verš į olķu (eša öšru į mörkušunum) engin įstęša til aš hętta aš braska. Žegar allt stefnir nišur į viš fara menn aušvitaš bara yfir ķ žį skemmtilegu išju, aš sjorta hlutina. Og raka svo saman peningum žegar markaširnir lękka. Jį - kapķtalisminn er mikiš snilldarinnar fyrirbęri. Jafnvel skemmtilegri en Las Vegas.

Eisenhower1

Annaš skemmtilegt, sem mér kemur ķ hug, er žegar bandarķski kjarnorkuišnašurinn var ęstur ķ aš komast ķ žann bisness aš byggja kjarnorkuver ķ Ķran. Sennilega mįtti litlu muna, aš žaš yrši gert. En valdataka klerkanna įriš 1979 eyšilagši endanlega aš hęgt yrši aš smjatta į žeim góša bita.

Orkubloggiš hefur nokkrum sinnum nefnt olķuvinnslu Ķrana. Og kjarnorkuįętlun žeirra. Nś nżlega rifjaši bloggiš upp hvernig BP var lengi nįnast einrįtt ķ olķuvinnslu ķ Ķran. Og fékk ašstoš frį Eisenhower og CIA til aš steypa žeirri stjórn, sem ekki žótti nęgjanlega samvinnužżš. En samt endaši balliš meš žeim ósköpum aš 1979 nįšu klerkarnir völdum og BP og öšrum śtlendum olķufyrirtękjum var fleygt śt.

Ķ dag er žaš ķranska rķkisolķufyrirtękiš, sem sér um borinn og brśsann ķ Ķran. Og žetta er ekki nein sjoppa śti į horni. Sem kunnugt er, er ExxonMobil stęrsta olķufyrirtęki heims. Markašsvirši žess ķ dag er vel yfir 400 milljaršar USD. En reyndar er žetta netta kompanķ bara stęrst af žeim sem eru į hlutabréfamarkaši. Rķkisolķufélögin ķ Arabķu og Persķu eru nefnilega mikiš stęrri.

NIOC_logo

Jamm - ef rķkisolķufyrirtękin eru talin meš, er ExxonMobil bara peš. Olķufyrirtęki Sįdanna, Saudi Aramco, er langstęrst og veršmętast. Reyndar veit enginn okkar hér utan Arabķu fyrir vķst, hversu miklar olķubirgšir Saudi Aramco eru. En sumir įętla aš fyrirtękiš sé a.m.k. tvöfalt veršmętara en ExxonMobil.

Og nęst stęrsta olķufyrirtęki ķ heiminum er National Iranian Oil Company (NIOC). Sem er alfariš ķ eigu ķranska rķkisins. Tekjur žess į sķšasta įri (2007) eru sagšar hafa numiš jafnviši 50 milljarša USD - sem er kannski ekki jafn mikiš og ętla mętti. Veršmęti fyrirtękisins felst fyrst og fremst ķ hinum grķšarlegu olķulindum, sem žaš ręšur yfir. Oliulindum sem žeir hjį BP, franska Total, Shell og amerķsku olķufyrirtękjunum hljóta aš sakna mjög.

Nozari3

Stašreyndin er sś aš žegar žeir kollegarnir Gholam Hossein Nozari og Ali Al-Naimi, olķumįlarįšherrar Ķrans og Saudi Arabķu, skeggręša mįlin mega gömlu stórveldin sķn ekki mikils. Gęfa Vesturlanda felst kannski ašallega ķ žvķ aš Ķranar og Arabar eru ekki endilega neinir perluvinir. Enda af sitthvorri grein Ķslam.

En tökum nokkur skref til baka. Og skošum ašeins žį tķma mešan Bandarķkin voru į góšri leiš meš aš gera Ķran aš kjarnorkuveldi. Žó svo rekja megi upphaf žess allt til ręšu Eisenhower's snemma į 6. įratugnum, um Atoms for Peace, var žessi samvinna ekki ķ hįmarki fyrr en eftir 1970. Enda var mönnum žį oršiš ljóst aš lķklega yrši olķan ekki til stašar nema ķ takmarkašan tķma og mikilvęgt aš tryggja uppbyggingu annarra orkugjafa.

iran-reza-nuclear-power

Um 1970 fullgilti Ķran Samninginn um bann gegn śtbreišslu kjarnavopna. Žar meš var allt klįrt til aš ašstoša Ķrana viš aš byggja kjarnorkuver. Bandarķkin komu t.d. aš uppbyggingu kjarnorku-rannsóknastöšvar viš Teheran-hįskóla og ķrönsk stjórnvöld fengu nokkur kķló af vel aušgušu śrani frį Bandarķkjunum. General Electric og fleiri stórfyrirtęki geršu samninga um uppsetningu kjarnakljśfa ķ landinu. Einnig komu evrópsk fyrirtęki aš mįlinu, t.d. Siemens.

Allt gekk žetta hvaš hrašast į mešan žeir Nixon og Ford voru ķ Hvķta hśsinu. Eftir aš Carter varš forseti 1977 hęgši ašeins į ferlinu. Kannski ašallega śt af miklum mannabreytingum ķ Hvķta hśsinu, eftir langa valdatķš repśblķkana. Engu aš sķšur leit śt fyrir, žegar upp rann įriš 1979, aš senn myndu rķsa nokkur kjarnorkuver ķ Ķran. En eins og stundum vill verša, ganga hlutirnir ekki alveg samkvęmt įętlun. Skyndilega og nįnast į augabragši varš Ķran einn versti óvinur Bandarķkjanna. Og / eša öfugt.

 

Iran_shah_ Reza_Pahlavi

Ķranskeisari hafši stjórnaš landinu meš haršri hendi ķ um aldarfjóršung. Eša allt frį žvķ 1953, žegar olķuhagsmunir Breta uršu til žess aš hann fékk alręšisvald og lżšręšislega kjörinni stjórn ķranska žingsins var steypt af stóli. Einkum fyrir tilstilli bresku stjórnarinnar og meš ašstoš Bandarķkjanna. Eins og lżst var ķ fęrslunni "Skįkborš veraldarinnar":  http://askja.blog.is/blog/askja/entry/606262/

Žvķ mišur var žessi leikur Bandarķkjanna ķ skįk alžjóšastjórnmįlanna, aš styšja keisarann en ekki lżšręšiš ķ Ķran, ķ reynd afleikur. Sem löngu sķšar sprakk illilega framan i andlitiš į rįšamönnum i Washingtin DC.

Haršstjórn keisarans, andstyggš fólks į leynilögreglunni SAVAK, fįtękt almennings ķ landinu og óheyrilegt brušl keisarafjölskyldunnar, żtti undir mikla óįnęgju mešal ķrönsku žjóšarinnar.

Time_Khomeni

Įriš 1979 var ókyrršin ķ landinu oršin žaš mikil aš keisarinn yfirgaf Ķran. Og heim snéri öldungurinn, skįldiš og heimspekingurinn Khomeni śr śtlegš sinni.

Af einhverjum įstęšum, sem erfitt er aš skilja eša śtskżra, nįši Khomeni eyrum fólksins - betur en lżšręšisöflin ķ landinu sem loks höfšu nįš aš fęla keisarann burt. Herinn snerist į sveif meš Khomeni og svo fór aš hann nįši öllum valdataumum ķ sķnar hendur. Og Bandarķkin horfšu ašgeršarlaus į fjöriš ķ Teheran.

Žar meš varš Ķran žaš ķslamska klerkarķki, sem viš žekkjum enn žann dag ķ dag. Žar sem žjóšin sjįlf fęr litlu rįšiš, rétt eins og fyrri daginn. Og nś er kjarnorkuįętlun Ķrana aftur kominn į fullt. En ekki meš alveg jafn miklum velvilja Vesturlanda eins og var upp śr 1970.

Žaš hlżtur aš teljast ein af helsi rįšgįtum alžjóšastjórnmįlanna, af hverju Bandarķkin gripu ekki innķ atburšarįsina. Žegar žeir sįu einn af sķnum nįnustu bandamönnum, steypt af stóli af svörnum óvinum vestręnnar menningar. Ķ rķki meš einhverjar mestu olķubirgšir i heimi.

carter_book

Sumir segja aš Jimmy Carter hafi einfaldlega ekki skiliš alvöru mįlsins. Eša veriš of upptekinn af frišarvišręšum Israela og Egypta. Ašrir segja aš žvert į móti hafi Bandarķkin stutt valdatöku klerkanna! Stjórnvöld ķ Washington hafi skynjaš aš tķmi keisarans var į enda og frekar viljaš klerkana en aš eiga hęttu į aš kommśnistar nęšu völdum ķ Ķran.

Ég veit - žetta hljómar frekar lygilega og jafnvel kjįnalega. En margir žeirra įgętu, vel menntušu og skemmtilegu Ķrana sem ég žekki, eru žess fullvissir aš Khomeni og klerkarnir hafi fengiš stušning aš vestan. Og meira aš segja er manni sagt aš nśverandi stjórnendur ķ Ķran njóti ennžį žessa leynistušnings Bandarķkjastjórnar. Illindin ķ fjölmišlum séu bara į yfirboršinu - Bandarķkin vilji frekar klerkana įfram viš völd en eiga į hęttu aš t.d. rśssneskt eša kķnverskt fjįrmagn nįi yfirrįšum ķ ķrönskum olķuišnaši. Mašur veršur barrrasta aš segja eins og er; ég er ekki alveg aš kaupa žessa samsęriskenningu.


mbl.is Fatiš af hrįolķu į 119 dali
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband