Landsvirkjun laus śr tröllasal?

I.

Žegar Orkubloggarinn var snįši var einn föstu lišanna į dagskrįnni svohljóšandi: Alltaf į lokasprettinum žegar ég var į leiš heim aš Kirkjubęjarklaustri meš foreldrum mķnum śr kaupstašnum (Reykjavķk) žurfti ég aš fį aš heyra sömu frįsögnina. Söguna um tröllskessuna ķ Holtsborginni sem fór aš heimsękja vinkonu sķna sem bjó austur ķ Orrustuhól. Skessuna sem sat of lengi yfir nęturkaffinu hjį hinni ófrżnilegu vinkonu og varš aš steini į heimleišinni žegar fyrstu geislar sólarinnar birtust yfir Öręfajökli.

eldhraun_3Alltaf var žessi saga jafn skemmtileg og spennandi. Žaš var föst venja žegar komiš var austur ķ Eldhraun og Holtsborgin kom ķ ljós, aš žį minnti ég mömmu į tröllskessurnar og fékk söguna. Žaš stytti sķšustu kķlómetrana į grófum og seinförnum malarveginum uns Systrastapi blasti viš rétt vestan viš Klaustur. Og alltaf leiš mér jafn vel aš koma heim og vorkenndi vesalings börnunum sem bjuggu ķ kaupstašnum!

Į žessari leiš įšur en komiš er aš Klaustri var ekiš framhjį merkum raforkuslóšum. Vegna žess aš bęši lį leišin žį framhjį afleggjaranum aš Svķnadal vestan viš Eldvatn og svo aušvitaš framhjį Hólmi   ķ Landbroti. Į bįšum žessum bęjum įtti sér staš stórmerkilegt framtak, sem var žżšingarmikiš skref į leiš Ķslendinga til nśtķmans og eins konar undanfari ķ rafvęšingu Ķslands.

Žarna austur ķ nśverandi Skaftįrhreppi voru ķ įratugi smķšašar tśrbķnur (hverflar) fyrir heimarafstöšvar bęnda. Žetta ęvintżri byrjaši löngu įšur en ķslensk stjórnvöld hófu af alvöru aš reisa virkjanir. Lengi vel var Ellišaįrstöš eina umtalsverša ķslenska virkjunin (byggš 1920-21, meš aflgetu upp į u.ž.b. 1 MW). Žaš var svo ekki fyrr en 1937 aš Ljósafossstöš kom ķ gagniš (meš tęplega 9 MW framleišslugetu). Rafmagniš frį bįšum žessum virkjunum var fyrst og fremst ętlaš Reykvķkingum. Rafvęšingin į landsbyggšinni byggšist aftur į móti į framtaki hugvitsmanna ķ héraši, sem reistu heimarafstöšvar meš skaftfellskum tśrbķnum vķša um land. Žaš var svo loks į 6. įratugnum aš almennileg hreyfing komst į virkjanaframkvęmdir stjórnvalda, žegar Ķrafossstöš og fleiri virkjanir voru reistar.

Svolitid_rafmagnViš byggingu heimarafstöšvanna fóru fremstir ķ flokki žeir Bjarni Runólfsson ķ Hólmi og Svķnadalsbręšurnir Eirķkur og Sigurjón Björnssynir. Žetta voru miklir hagleiksmenn og nįnast meš ólķkindum hversu vel žeir nįšu tökum į žeirri verklist aš smķša tśrbķnur og setja upp virkjanir viš jafnvel ótrślega litla bęjarlęki.

Ķ dag er óneitanlega rólegra yfir žessum tveimur sveitabęjum heldur en var hér į įrum įšur žegar žetta voru sannkölluš tęknisetur. Svķnadalur er kominn ķ eyši og ķ Hólmi er lķkt og tķminn hafi stašiš ķ staš ķ įratugi. Enn mį žó sjį minjar frį žessum merku tķmum bęši ķ Svķnadal og Hólmi.

Svinadalur_jardbor_01Ķ Svķndal mį lķka ennžį sjį gamla jaršborinn ķ litla gilinu ofan viš bęinn. Hvar Orkubloggarinn tók mešfylgjandi ljósmynd af bornum fyrir fįeinum dögum. Žessi heimasmķšaši jaršbor žeirra Svķnadalsbręšra mun hafa veriš notašur til aš bora eftir vatni, en minnir mest į olķuborana frį fyrstu kynslóš olķualdarinnar vestur ķ Bandarķkjunum. Žeir Eirķkur og Sigurjón hefšu eflaust oršiš olķubarónar, hefšu žeir fęšst vestur ķ Texas!

Margar af gömlu heimarafstöšvunum eru ennžį starfandi - ašrar hafa lokiš hlutverki sķnu. Stęrri virkjanir žykja almennt hagkvęmari kostur ķ dag. Nefna mį aš žarna eystra er nś į dagskrį virkjun ķ Hverfisfljóti. Upphaflega var hśn hugsuš sem nett rennslisvirkjun upp į örfį MW. En svo var gerš krafa um umhverfismat, sem er ansiš kostnašarsamt fyrir ekki stęrri virkjun, og ķ framhaldinu var įkvešiš aš virkjunin yrši mun öflugri. Byrjaš var aš vinna śt frį hugmynd um 15 MW virkjun, en į allra sķšustu vikum hefur veriš til skošunar ennžį aflmeiri virkjun į vatnsaflinu ķ Hverfisfljóti. Žarna eru hugsanlega į feršinni metnašarfyllstu virkjanaįform einstaklinga į Ķslandi. A.m.k. sķšan Einar Ben og Fossafélagiš Tķtan var og hét.

 

II.

Menn bķša enn eftir hvaša plön Landsvirkjun hefur vegna Skaftįr. Eša eins og einn landeigandi ķ Skaftįrtungu oršaši žaš viš mig nżlega: „Ef Landsvirkjun įkvešur aš virkja žį bara kemur hśn og tekur landiš sem hśn vill af fólki og virkjar. Viš fįum engu rįšiš". Sennilega ekki óalgengt višhorf gagnvart žessu mikilvęga fyrirtęki, sem hefur ekki beinlķnis nįš aš starfa ķ sįtt viš umhverfi sitt. 

Thorolfur_ungurŽaš veršur spennandi aš sjį hvernig nżr forstjóri mun móta įsżnd Landsvirkjunar. Žegar forstjórastašan var auglżst um daginn, var Orkubloggarinn reyndar aš vona aš einhver alflinkasti, heišarlegasti og mest sjarmerandi stjórnandinn śr verkfręšingahópi Ķslands myndi sękja um starfiš. Sem aušvitaš er Žórólfur Įrnason.

Orkubloggarinn minnist žess žegar Žórólfur - žį kornungur verkfręšinemi- dvaldi um skeiš austur į Klaustri og var žar aš skoša gömlu vatnsaflsvirkjanirnar sem hugvitsmenn ķ hérašinu smķšušu į fyrstu įratugum 20. aldar. Žó svo skemmtilegast vęri aš sparka fótbolta meš Žórólfi śti į tśni (hann var ofbošslega flinkur meš boltann) var samt lķka gaman aš lesa žaš sem hann skrifaši um muninn į Francistśrbķnum, Kaplantśrbķnum og Peltontśrbķnum. Sem Skaftfellingarnir smķšušu löngu įšur en ķslenska rķkiš fór aš huga aš virkjun vatnsaflsins.

Ķ huga Orkubloggarans lauk žessum žętti eldhuganna ķ virkjanasögu Ķslands aš sumu leyti nś ķ sumar. Žegar minn gamli nįgranni Jón Björnsson śr Svķnadal lést ķ hįrri elli, en hann bjó alla mķna barnęsku įsamt Ingibjörgu konu sinni örstutt vestan viš okkur; hinum megin viš tśniš. Žarna įtti ég lengi heima undir hlķšinni į Kirkjubęjarklaustri - žar sem ilmurinn frį birkiskóginum er hvaš sterkastur og hamingjusamur tjaldurinn vakti mann um bjartar sumarnętur meš glešiköllum sķnum ķ įnamaškaveislu į nżslegnu tśni.

Klausturvirkjun_inntakslonJón var einmitt bróšir įšurnefndra Eirķks og Sigurjóns Björnssona śr Svķnadal og var um įratugaskeiš frystihśsstjóri og umsjónarmašur heimarafstöšvarinnar į Klaustri. Vatniš ķ rafstöšina er tekiš ofan af heišinni śr Systravatni, en lķtiš inntakslón er žar viš vatniš. Röriš liggur svo frį inntakslóninu og nišur hlķšina į žeim slóšum sem göngustķgurinn sveigist milli trjįnna upp į fjallsbrśnina.

Fallhęšin er tępir 80 metrar og lengd rörsins mun vera um 170 metrar. Žegar ég var lķtill var skśrinn žar sem röriš kemur upp hjį inntakinu stundum ólęstur (hengilįsinn brotinn). Žį freistašist mašur til aš kķkja inn og horfa ķ sogandi hringišuna, žar sem vatniš svolgrašast ofan ķ röriš. Og einstaka sinnum jafnvel feta sig eftir örmjórri steyptri brķkinni ķ kringum hringišuna. Žaš var ķ senn dįleišandi og ógnvekjandi.  "Hvaš ef mašur dettur!" Svo var hlaupiš aš sjįlfu Systravatni og sullaš žar ķ endalausri blķšu bernskuįranna.

Systrafoss_2Margir feršamenn ganga į sumri hverju eftir stķgnum ķ gegnum birkiskóginn og upp į fjallsbrśnina į žeim slóšum sem röriš liggur nišur hlķšina. Žarna mį ķ dag sjį glitta ķ hįlfs metra breitt ryšlitt röriš undir mosanum efst ķ brekkunni ef vel er gįš. Žessar virkjunarframkvęmdir fóru fram į strķšsįrunum - ķ upphafi 5. įratugarins. Mannvirkin eru sem sagt oršin hįtt ķ sjö įratuga gömul. Sjįlf tśrbķnan var smķšuš af Sigurjóni, bróšur Jóns, og hefur snśist allan žennan tķma nįnast višhaldsfrķ. Stöšin getur framleitt um 110 kW, en tśrbķnan mun vera ein sś stęrsta sem smķšuš hefur veriš į Ķslandi. Sem sagt mikill merkisgripur.

Sjįlft stöšvarhśsiš liggur ķ gömlu hśsažyrpingunni sem sjį mį viš malarplaniš vestast į Kirkjubęjarklaustri. Žar var jafnan mikill hįvaši žegar mašur leit viš hjį Jóni og smurolķuangan ķ loftinu. Žašan fengum viš alla tķš rafmagniš heima hjį okkur. Jón var meš litla afstśkaša skrifstofuašstöšu inni ķ stöšvarhśsinu og ekki man ég betur en aš žar hafi hann oft lumaš į góšgęti handa okkur krökkunum. Og ég minnist margra ljśfra stunda sem smįpatti heima hjį žeim Jóni og Imbu, hvar ég var svo oft ķ saltfiski ķ hįdeginu į laugardögum og horfši į Stundina okkar į sunnudögunum. Alltaf notalegt aš rifja upp žessar hlżju minningar.

 

III.

En aftur aš Landsvirkjun. Orkubloggarinn hefur ekki hugmynd um hvort Žórólfur Įrnason hafši įhuga į starfi forstjóra Landsvirkjunar. Enda var ekki gefiš upp hverjir umsękjendurnir voru. En nś er alla vega bśiš aš ganga frį rįšningu Haršar Arnarsonar  ķ starfiš. Hann er lķklega kunnastur fyrir žaš aš hafa veriš forstjóri Marel og nś sķšast önnum kafinn viš aš bjarga žvķ sem bjargaš varš hjį sukkfyrirtękinu Sjóvį.

Holmur_taekiRifja mį upp aš ķ įrslok 2006 varaši Höršur viš peningastefnu Sešlabankans og stjórnvalda, sem hann sagši misheppnaša. Og žarna ķ desemberlok 2006 hafši Höršur einnig į orši, aš ķslenskir stjórnmįlaflokkar og hagsmunasamtök žurfi aš taka upp mįlefnalega umręšu um mögulega ašild Ķslendinga aš ESB og upptöku evru. Žessar varfęrnu įbendingar Haršar um aš ekki vęri allt ķ stakasta lagi ķ ķslensku efnahagslķfi, ķ hinu alręmda įramótablaši Markašarins viš įrslok 2006, eru athyglisveršar ķ ljósi žess sem nś hefur gerst. Orš hans voru óneitanlega nokkuš į skjön viš hįstemmdar yfirlżsingar og hlęgilegt frošusnakk nįnast allra annarra višmęlenda blašsins um styrkar stošir ķslensks efnahagslķfs og einstaka mešfędda įkvaršanasnilld Ķslendinga. Vonandi mun Höršur įfram lesa glöggt ķ framtķšina og nį aš stżra Landsvirkjun ķ farsęla höfn.

Systravatn_hvonnŽaš sem er sérstaklega athyglisvert ķ sambandi viš rįšningu Haršar sem forstjóra Landsvirkjunar, er aš hann vann meš Framtķšarlandinu. Sem fęr suma virkjunarsinna til aš sjį rautt. Žetta hlżtur aš boša nokkuš afgerandi tķmamót ķ sögu Landsvirkjunar. Aš žar komi forstjóri, sem tengist žeim sem haršast hafa gagnrżnt Kįrahnjśkavirkjun og żmislegt annaš ķ starfsemi Landsvirkjunar. T.d. hvernig fyrirtękiš lét markašssetja Ķsland sem Įlparadķs meš orkuśtsölu, eins og lżst er ķ bók Andra Snęs.

Mišaš viš žann farsęla rekstur sem oft er sagšur hafa einkennt flestar virkjanir Landsvirkjunar gegnum tķšina, er fjįrhagsstaša fyrirtękisins ķ dag heldur nöturleg. Nś er svo komiš aš skuldir Landsvirkjunar vegna Kįrahnjśkavirkjunar gętu komiš fyrirtękinu ķ veruleg vandręši. Reyndar ętti rķkiš aš hętta žessari vitleysu aš gefa stórišju afslįtt  į grundvelli rķkisįbyrgšar į virkjanaframkvęmdir. Ef raforkuframleišsla fyrir stórišju getur ekki stašiš undir sér įn slķkrar įbyrgšar, žį er eitthvaš athugavert viš bissness-módeliš. Žaš er ekkert flóknara.

Hordur_Arnarson_4En hvaš sem žvķ lķšur, žį bošar aškoma Haršar Arnarsonar vonandi bjarta tķma hjį Landsvirkjun. Og aš fyrirtękiš verši til framtķšar ķ rķkara męli rekiš ķ takt viš bęši samfélagiš og ešlileg višskiptasjónarmiš. Til aš svo megi verša žurfa stjórnvöld lķka aš hętta meš rķkisįbyrgšina og lįta Landsvirkjun aš standa į eigin fótum.

 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Kristinn Pétursson

fjallaši um sķšustu fęrslu žķna  į www.kristinnp.blog.is

Kristinn Pétursson, 9.11.2009 kl. 13:06

2 Smįmynd: Ómar Ragnarsson

Minni į aš į fundi Višskiptarįšs sem ég sat ķ ašdraganda kosninganna 2007 stóš Höršur upp og tętti nišur fjįrmįla- og virkjanastefnu Landsvirkjunar meš sterkum rökum. Spennandi aš hann skuli vera oršinn forstjóri fyrirtękisins.

Ómar Ragnarsson, 9.11.2009 kl. 15:40

3 Smįmynd: Bjarni G. P. Hjaršar

Žaš veršur aš selja Landsvirkjun mešan hśn er einhvers virši.

Bjarni G. P. Hjaršar, 9.11.2009 kl. 20:18

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband