Ķslensk raforkukauphöll

Nś sķšsumars 2012 munu hefjast kauphallarvišskipti meš ķslenska raforku.

Žetta eru talsverš tķmamót. Raforkumarkašurinn hérlendis hefur ķ nokkur įr veriš frjįls, ž.e. frjįls veršlagning į raforku og kaupendum veriš frjįlst aš velja hvašan žeir kaupa rafmagniš. Žetta fyrirkomulag er sjįlfsagt öllum kunnugt. Sum ef ekki flest raforkusölufyrirtękjanna hafa reynt aš nżta sér žetta višskiptafrelsi til aš laša aš sér nżja višskiptavini og auka višskipti sķn. Sbr. t.d. sjónvarpsauglżsingar Orkusölunnar um aš kaupa rafmagniš žašan. Og fį žaš sem žau hjį Orkusölunni kalla "nżtt og ferskt rafmagn".

ISBAS-slide-5

Žessu fyrirkomulagi, sem felur ķ sér aš neytendur velja sér hvašan žeir kaupa rafmagniš, var komiš į ķ tengslum viš ašild Ķslands aš EES-samningnum. Tilgangurinn er m.a. sį aš auka samkeppni milli raforkuframleišenda.

Žaš er sem sagt frjįls samkeppni į ķslenska raforkumarkašnum. Engu aš sķšur er žessi samkeppni vissum takmörkunum hįš. Framleišendum og öšrum seljendum raforku hefur t.a.m. veriš snišinn žröngur stakkur gagnvart žvķ aš eiga višskipti sķn į milli (heildsöluvišskipti).

Seljendur raforku hafa fyrst og fremst haft śr eigin framleišslu aš moša. Og t.d. haft litla möguleika til aš koma til móts viš aukna eftirspurn, svo sem vegna nżrra višskiptavina, nema žį meš žvķ aš auka eigin framleišslugetu (sem getur kallaš į nżja virkjun). Vissulega eru raforkuvišskipti frjįls og ž. į m. milli raforkuframleišenda, ž.a. aš sjįlfsögšu er įvallt mögulegt aš raforkuframleišendur eigi heildsöluvišskipti sķn į milli. Engu aš sķšur hafa slķk višskipti veriš hįš fremur gamaldags og žunglamalegu fyrirkomulagi. Žau eru aš mestu ef ekki öllu leyti bundin viš langtķmasamninga og raforkufyrirtękin hafa haft takmarkaša möguleika til aš kaupa raforku meš skemmri fyrirvara.

Ķ tilvikum žar sem raforkufyrirtęki hefur įhuga į heildsöluvišskiptum meš skömmum fyrirvara (t.d. til aš selja įfram til višskiptavina sinna) hefur starfsfólkiš žurft aš hringja eša senda öšrum framleišanda tölvupóst meš fyrirspurnum um žaš hversu margar kWst verši til reišu į žeim tķma sem įhugi er į višskiptum. Og sķšan hafa samband viš nęsta raforkuframleišandi til aš kanna hvort betri kjör bjóšist žar.

Aš sumu leyti lķkist žetta žvķ aš sį sem vilji kaupa sér nokkra hrśta žurfi aš rįfa milli fjįrhśsa. Nśverandi fyrirkomulag į heildsölumarkaši meš raforku skapar żmsar hindranirnar og hefur óhjįkvęmilega žęr afleišingar aš samkeppni į raforkumarkašnum veršur lķtt virk. Ekki ašeins er framkvęmdin į heildsöluvišskiptunum žunglamaleg, heldur veldur fyrirkomulagiš žvķ aš veršmyndunin veršur fremur óljós.

ISBAS-slide-6

Almennt séš er nśverandi fyrirkomulag raforkuvišskipta ķ heildsölu lķklegt til aš halda aftur af samkeppni. Ef aftur į móti raforkuvišskipti fęru fram ķ kauphöll lęgi įvallt fyrir hvaša verš vęru ķ boši og įvallt vęri a.m.k. tiltekiš lįgmarksframboš af rafmagni til taks (vegna višskiptavakakerfis lķkt og gerist t.d. į hlutabréfamarkaši). Žį myndu allir višskiptaašilar sitja viš sama borš og auknar lķkur verša į žvķ aš best reknu fyrirtękin njóti įvaxtanna og nįi aš vaxa enn frekar.

Einnig gętu žį raforkuframleišendur meš einföldum hętti keypt raforkuna af öšrum, fremur en aš framleiša hana sjįlfir, žegar žeim hentar svo. Og raforkukauphöll myndi skapa žann möguleika aš til kęmu millilišir sem sérhęfa sig ķ kaupum og sölu į raforku. Žar er vel aš merkja ekki įtt viš markaš meš hreina fjįrmįlagjörninga; ķ raforkukauphöllinni yrši einungis bošiš upp į višskipti meš beinharša raforku (žaš sem į ensku kallast physical electricy excgange).

Nśverandi fyrirkomulag raforkumarkašarins hefur sennilega einkum veriš óheppilegt fyrir minni vatnsaflsfyrirtęki, sem hafa yfirleitt śr lķtilli mišlun aš spila og eru mjög hįš sveiflum ķ framleišslu sinni. Noršlenska fyrrtękiš Fallorka er dęmi um slķkt fyrirtęki, žar sem framleišslan sveiflast verulega eftir įrstķšum og vešrinu almennt. Vilji fyrirtękiš selja meiri raforku til neytenda en sem nemur lįgmarksframleišslugetu fyrirtękisins, žarf Fallorka oft aš eiga ašgang aš raforku annars stašar frį. Og žį er mikilvęgt aš framboš sé fyrir hendi og veršmyndun sé skżr.

Fallorka gęti aušvitaš aš einhvejrju leiti leyst mįliš meš hefšbundnum langtķmasamningum viš t.d. Landsvirkjun. En til aš męta sveiflum og geta uppfyllt skyldur sķnar gagnvart višskiptavinum sķnum vęri vęntanlega mjög ęskilegt fyrir fyrirtękiš aš eiga ašgang aš skipulögšum heildsölumarkaši. Žį er įtt viš markaš žar sem sem flestir og helst allir kaupendur og seljendur raforku ķ heildsölu į Ķslandi mętast nafnlaust į jafnręšisgrundvelli, rétt eins gerist į t.d. hlutabréfa- eša skuldabréfamarkaši ķ kauphöll - og setja žar inn kaup- og/eša sölutilboš į rafmagn.

ISBAS-slide-3

Slķkt kauphallarfyrirkomulag meš raforku hefur żmsa kosti. Meš skipulögšum heildsöluraforkumarkaši ķ kauphöll veršur veršmyndun į raforku miklu gleggri, fyrirtękjum yrši gert aušveldara aš męta óvęntum sveiflum og allir myndu sitja viš sama borš. Žar aš auki tryggir kauphallarfyrirkomulagiš öruggt uppgjör į öllum samningum.

Kauphallarfyrirkomulagiš er lķklegt til aš auka samkeppni og verša til hagsbóta bęši fyrir raforkunotendurna og vonandi flest raforkufyrtękin. Kauphöllin ętti aš hafa žau įhrif aš best reknu raforkufyrirtękin spjari sig best og žar meš aukist möguleikar žeirra til vaxtar. Žaš žyrfti ekki aš gerast meš byggingu nżrra virkjana, heldur einfaldlega meš žvķ aš viškomandi fyrirtęki verša stęrri višskiptaašili į raforkumarkašnum.

Žarna kunna t.a.m. aš vera umtalsverš tękifęri fyrir vel rekin minni raforkufyrirtęki, sem ęttu sum hver aš geta aukiš markašshlutdeild sķna umtalsvert. Og žar meš styrkt samkeppni į raforkumarkašnum. Slķkt hefši augljósa kosti fyrir neytendur t.d. nśna žegar Orkuveita Reykjavķkur hefur veriš aš stórhękka raforkuverš sitt (vegna mislukkašra fjįrfestinga og undarlegrar fjįrmögnunarstefnu fyrirtękisins į įrunum fyrir efnahagshruniš).

landsnet-logo

Almennt séš eykur raforkukauphöll sveigjanleika ķ raforkuvišskiptum. En žaš eru ekki bara skynsamir raforkuframleišendur og neytendur sem geta notiš góšs af kauphöll meš raforku. Flutningsfyrirtękiš Landsnet hefur einnig tękifęri til aš nżta sér slķkan skipulagšan heildsölumarkaš. Vegna mögulegra bilana og flutningstapa ķ raforkukerfinu žarf Landsnet ętķš aš eiga ašgang aš umtalsveršu aukamagni af raforku. Fram til žessa hefur ašgangur aš žeirri orku veriš tryggšur meš samningum til eins įrs i senn. En meš tilkomu kauphallar meš raforku opnast sś leiš fyrir Landsnet aš kaupa a.m.k. hluta žeirrar orku į markaši kauphallarinnar meš miklu skemmri fyrirvara.

Aušvitaš er ekki öruggt aš žar meš žurfi Landsnet aš greiša lęgra verš en ella fyrir raforkuna sem žarf til aš męta flutningstapi eša bilunum. En meš žessu eykst svigrśm Landnets til aš halda slķkum kaupum ķ lįgmarki. Og žar meš skapast tękifęri til aš nį fram meiri hagkvęmni ķ rekstri, sem ętti aš geta skilaš sér ķ lęgri śtgjöldum neytenda.

Ķslenska raforkukauphöllinn fer af staš nś ķ lok sumars. Til aš byrja meš veršur žar einungis um aš ręša višskipti innan dagsins (intra day trading) og žį talaš um ISBAS. Žaš mun ekki standa til aš bjóša upp į spot-višskipti; a.m.k. ekki til aš byrja meš. Slķk višskipti eiga sér staš daginn įšur (ž.e. raforkan er afhent daginn eftir višskiptin) og myndast žį markašsverš fyrir hvern klukkutķma fyrir sig. Til aš slķkur spot-markašur sé raunhęfur er žörf į mjög tķšum višskiptum og talsvert mikilli veltu. Žęr upplżsingar sem hafa komiš fram um ķslensku raforkukauphöllina fram til žessa, benda til žess aš bešiš verši meš aš koma į fót spot-markaši uns reynsla er komin į ISBAS.

Nord-Pool-Spot-logo

Fyrirkomulagiš į ISBAS styšst einkum viš fyrirmyndir frį norręna raforkumarkašnum; Nord Pool Spot. Žar er bošiš upp į tvęr megingeršir samninga; annars vegar s.k. Elspot-samninga og hins vegar Elbas-samninga. Elspot er uppbošsmarkašur meš raforku sem er til afhendingar daginn eftir, žar sem fram kemur markašsverš fyrir hvern klukkutķma fyrir sig. Elbas er aftur į móti raforkumarkašur sem lķkist meira stašgreišsluvišskiptum, žar sem unnt er aš kaupa raforku ķ gegnum kauphöllina til afhendingar allt nišur ķ klukkutķma fyrirvara. ISBAS mun einmitt verša įmóta markašsfyrirkomulag eins og Elbas.

Ķslenska raforkukauphöllin hefur veriš i undirbśningi ķ mörg įr og mį lķklega rekja žį vinnu allt aftur til įrsins 2005. Žaš var a.m.k. allt tilbśiš ķ sumarlok 2008 og bśiš var aš įkveša opnun ISBAS žį um haustiš. En žį skall bankahruniš į, sem skapaši mikla óvissu ķ efnahagsmįlum og Landsnet tók žį skynsamlegu afstöšu aš fresta ISBAS.

isbas_logo

Žaš er aušvitaš óvķst hvernig takast mun til meš žessa ķslensku raforkukauphöll. Ķslenski raforkumarkašurinn utan hinna umfangsmiklu stórišjusamninga er afar lķtill (einungis um 3 TWst). Til aš markašurinn virki ešlilega, er algerlega naušsynlegt aš raforkuframleišendurnir hérna sinni žessu verkefni af skyldurękni og įhuga. Og ekki mį bśast viš of miklu svona fyrst ķ staš.

Ķ žessu sambandi er vert aš hafa ķ huga aš žaš tók norręna raforkumarkašinn Nord Pool Spot žó nokkur įr aš nį žroska. Hann į rętur sķnar aš rekja til aukins frelsis ķ raforkuvišskiptum sem tekiš var upp ķ Noregi um 1990 . Fyrstu įrin óx žessi skipulagši raforkumarkašur rólega og żmisr spįšu žvi jafnvel aš žetta myndi aldrei ganga upp. 

En reynslan varš góš og og ķ dag fara rśmlega 70% af öllum raforkuvišskiptum viškomandi markašssvęšis ķ gegnum Nord Pool Spot! Nord Pool Spot er hvorki meira né minna en stęrsta raforkukauphöll heims og er reyndar fyrirmynd flestra nżrra kauphalla žessu sviši. Žar mį nefna bęši raforkukauphallir ķ Bretlandi, į meginlandi Evrópu og ķ Bandarķkjunum. Noršmennirnir hjį Statnett, sem fyrstir komu aš uppbyggingu žessa kerfis, geta žvķ veriš afar stoltir af įrangrinum.

Rétt eins og Nord Pool Spot er ķ eigu norręnu raforkudreifingarfyrirtękjanna, žį veršur ķslenska raforkukauphöllinn sérstakt fyrirtęki ķ eigu Landsnets. Višskiptin munu öll eiga sér staš rafręnt ķ gegnum heimasķšu markašarins (sem vęntanlega veršur www.isbas.is).

Island-raforkuframleidsla-storidja-almenn-notkun-2010

Sumir hafa eflaust efasemdir um aš svona markašur geti gengiš hér į landi, einfaldlega vegna žess hversu stór hluti allrar raforkuframleišslunnar hér er bundinn ķ langtķmasamningum (viš stórišjufyrirtękin). Hér veršur lķka aš hafa ķ huga hversu grķšarstórt hlutfall af raforkuframleišslunni hérlendis er ķ höndum einungis eins fyrirtękis. Samtals framleišir Landsvirkjun hįtt ķ ¾ hluta allrar raforku ķ landinu. Og meira aš segja žó aš stórišjunotkunin sé undanskilin, er markašshlutdeild Landsvirkjunar mjög mikil eša į bilinu 60-65% af allri almennri notkun.

Til samanburšar mį nefna aš į Nord Pool Spot er enginn einn ašili meš meira en 20% markašshlutdeild. Stofnun ISBAS er žvķ veruleg įskorun. En ef vel tekst til gęti svo fariš aš smįm saman muni hluti af raforkuvišskiptum stórišjunnar hér į landi fęrast yfir ķ kauphöllina. Žį gęti jafnvel myndast grundvöllur fyrir spot-markaš. 

Žaš eru a.m.k. spennandi tķmar ķ vęndum į ķslenskum raforkumarkaši - og žį ekki ašeins vegna Rammaįętlunar og hugmynda um sęstreng. Og žaš er meš ólķkindum aš ķslenskir fjölmišlar skuli ekki hafa sżnt tilvonandi ISBAS markaši meiri athygli. Vonandi veršur žetta hįdegis-innlegg Orkubloggsins žennan milda mįnudag til žess aš a.m.k. einhverjir lesendur įtti sig betur į žvķ hvernig raforkumarkašurinn hér mun mögulega žróast į nęstu misserum og įrum.

--------------- 

[Myndirnar hér ķ fęrslunni eru fengnar śr kynningum sem ašgengilegar eru į vef Landsnets og vef Orkustofnunar, en NPS-lógóiš er aš sjįlfsögu fengiš af vef NordPoolSpot].


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 identicon

Mętti öruggglega koma į stórkostlegum heimsvišskiptum meš žessi 700 megavött sem viš ķslendingar gętum įtt aflögu į nęstu įratugum. Žaš er bara spurning um hvaša śtnįrahverfi ķ Evrópskri stórborg vantar meiri hita į bašvatniš sitt!!!!"!

Hafžór (IP-tala skrįš) 30.4.2012 kl. 21:28

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband