Vķtislogar

Ein af mörgum óskaborgum sem Orkubloggarinn į eftir aš heimsękja er Ashgabad. Kannski ekki sérstaklega frumleg ósk. Žaš er nefnilega sagt aš leišir allra liggi žessa dagana einmitt til Ashgabad. Ž.e.a.s. leišir orkuboltanna; fyrirtękja eins og breska BP, bandarķska Chevron og franska Total.

niyazov-golden-statue.jpg

Kemur varla į óvart. Nafn borgarinnar mun reyndar žżša hvorki meira né minna en Borg įstarinnar. En įstin sem žessi fyrirtęki eru aš leita eftir ķ Ashgabad, er įst full af orku. Ašdrįttarafliš liggur ķ ępandi gasaušlindum Tśrkmenistans.

Ashgabad er höfušborg žessa merkilega lands, žarna austan viš Kaspķahafiš. Tśrkmenistan er sem kunnugt er eitt af fyrrum lżšveldunum Sovétrķkjanna. Viš fall Sovétsins öšlašist Tśrkmenistan sjįlfstęši, en breytingin var žó ekki meiri en svo aš žaš var sjįlfur leištogi kommśnistaflokksins ķ Tśrkmenistan ("ašalritari" eins og žaš var kallaš) sem varš forseti landsins, sem ķ reynd er einręšisrķki. Žetta var hinn alręmdi Saparmurat Niyazov, sem eftir žaš lét nefna sig Turkmenbashi; hinn mikli leištogi Tśrkmena.

asia-central-map.jpg

Tśrkmenistan er gasrisi (einungis Rśssland, Ķran og Katar bśa yfir meira af vinnanlegu gasi ķ jöršu heldur en Tśrkmenistan). Fyrir vikiš er Tśrkmenistan nś ķ kastljósi hins orkužyrsta heims. Fram fer mikiš kapphlaup um ašganginn aš bęši gaslindum landsins og olķunni ķ Kaspķahafshérušunum. Žarna eru į ferš Kķnverjar, Rśssar, Persar og Indverjar og ekki sķšur śtsendarar frį Evrópu. Allir vilja komast ķ gas Tśrkmena og ekki śtséš meš žaš hvernig sś barįtta fer.

Tśrkmenistan er um margt afar sérkennilegt land. Ķbśarnir eru einungis um 5 milljónir og aš flatarmįli er landiš um fimm sinnum stęrra en Ķsland. En žetta eru ekki eintómar gręnar gresjur. Stęrstur hluti Tśrkmenistan er nefnilega eyšimörk; Karakum-eyšimörkin alręmda sem nęr yfir 70-80% alls landsins.

turkmenistan-darvaz-gas-fires.jpg

Og žaš er einmitt žar ķ mišju žessarar riseyšimerkur sem okkur birtast svo ljóslifandi hinar gķfurlegu gaslindir ķ Tśrkmenistan. Žarna brenna nefnilega furšulegir eilķfšareldar, žar sem gas streymir upp į yfirboršiš og brennur lķkt og žarna sé sjįlft anddyri žess alręmda Svarta meš klaufirnar.

Žaš vari upphafi įttunda įratugar lišinnar aldar - į žeim tķma sem gula Tonka-grafan var helsta gull Orkubloggarans - aš sovéskir jaršfręšingar voru aš bora eftir gasi žarna ķ aušninni austur ķ Tśrkmenistan. Og žį komu bormenn nišur į mikla hella sem voru fullir af gasi. En svo fór aš yfirboriš (hellažakiš) gaf sig, borinn hrundi nišur og gas tók aš streyma upp į yfirboršiš.

turkmenistan-darvaz-gas-fires-up-close.jpg

Til aš geta athafniš sig į svęšinu įn žess aš hętta vęri į gaseitrun var įkvešiš aš kveikja ķ gasinu og lįta žaš brenna, eins og algengt er į gasvinnslusvęšum. En gasiš fušraši ekki bara upp sķsona, heldur reyndist žarna vera mikiš og stöšugt gasśtstreymi śr jöršu. Og nśna hafa eldarnir logaš sleitulaust ķ nęrri fjóra įratugi!

Svona eilķfšarloga er reyndar aš finna mun vķšar ķ heiminum. Ekki alveg jafn svakalega, en engu aš sķšur elda sem brenna stanslaust żmist vegna gasuppstreymis eša vegna kola ķ jöršu. Žetta žekkist t.a.m. į all mörgum stöšum ķ Miš-Asķu og litlir kolaeldar finnast lķka nokkuš vķša į gömlum kolanįmusvęšum ķ bęši Bandarķkjunum og Kķna. Og žegar Orkubloggarinn var ķ Azerbaijan s.l vor, skaust hann einmitt śt fyrir Bakś til aš kķkja į svona eilķfšareld, žar sem gas streymir śr jöršu skammt fyrir utan Bakś. En žaš var aušvitaš ekkert ķ lķkingu viš žessa ógnvekjandi gaselda ķ Karakum-eyšimörkinni ķ Tśrkmenistan, sem sumir nefna innganginn aš Vķti.

turkmenistan_to_china_pipeline.gif

Jį - žetta er ķ senn furšulegt og heillandi. En eftir aš įšurnefndur furšufugl Saparmurat Niyazov nįši völdum ķ hinu nżsjįlfstęša Tśrkmenistan einangrašist landiš og nįši ekki aš hagnast į gaslindunum eins og bśast hefši mįtt viš. Į žeim tķmum hafši Tśrkmenistan engar gasleišslutengingar viš umheiminn, aš frįtöldum gömlu sovésku gasleišslunum og nęstu įrin geršist fįtt markvert ķ orkumįlum Tśrkmena.

Efnahagsžrengingarnar sem herjušu į Rśssland og fleiri rķki ķ Rśssneska sambandinu sem žį var og hét, smitušu śt frį sér. Tķundi įratugurinn ķ Tśrkmenistan fór ašallega ķ aš reisa risastórar gullstyttur af leištoganum, svo landsmenn gleymdu nś örugglega ekki hans gušdómlegu įsjónu. Verš į olķu og gasi var fremur lįgt og enginn virtist įhugasamur um aš stinga nżjum rörum ķ gaslindirnar ógurlegu žarna djśpt inni ķ Miš-Asķu.

iran-turkmenistan-gas-pipeline.jpg

En tķmarnir breytast - og žaš stundum meš undrahraša. Žaš voru reyndar blessašir Persarnir sem fyrstir sįu hag ķ žvķ aš tengja sig žarna viš. Įriš 1997 opnaši lķtil og nett 200 km löng gasleišsla frį vestanveršu Tśrkmenistan og til borgarinnar Kordkuy sem liggur nyrst ķ Ķrak, rétt hjį landamęrunum aš Tśrkmenistan. Žetta var kannski ekkert stórmįl, en var reyndar fyrsta millilanda-gastenging Tśrkmena sem ekki lį um rśssneskt landsvęši.

Žaš var žó fyrst eftir aš nżr forseti tók viš völdum ķ Tśrkmenistan ķ įrsbyrjun 2007 - ljśflingurinn meš lipra nafniš Gurbanguly Berdimuhamedov - aš hlutirnir komust į almennilega hreyfingu. Lögš var önnur gasleišsla til Ķran, sem žeir Berdimuhamedov og Mahmoud Ahmadinejad  Ķransforseti opnušu meš pompi og pragt ķ janśar s.l. (2010). Myndinni hér aš ofan var einmitt smellt af viš žaš įnęgjulega tękifęri.

turkmenistan-china-gas-deal.jpg

Og varla hafši Berdimuhamedov svariš embęttiseišinn įriš 2007 žegar Kķnverjar birtust ķ höfušborginni Ashgabad. Kķnverjum viršist einkar lagiš aš koma hlutunum ķ framkvęmd. Pįraš var undir samninga med det samme og ašeins tveimur įrum sķšar var komin 3.500 km gasleišsla frį Tśrkmenistan og all leiš til Kķna! Algerlega magnaš.

Žessi fyrsti įfangi leišslunnar mun hafa kostaš skitna 7 milljarša dollara og į nęstu įrum stendur til aš stękka hana og margfalda flutningsgetuna. Žaš var sjįlfur Kķnaforseti Hu Jintao sem vķgši leišsluna ķ desember 2009 įsamt  Berdimuhamedov, svo og forsetum Uzbekistan and Kazakhstan. Sannkallaš Miš-Asķu gaspartż.

russia-turkmenistan-putin.jpg

Nś fóru hlutirnir aš gerast hratt. Bęši Rśssar og ESB höfšu fölnaš upp viš aš sjį  hvenrig gasiš frį Tśrkmenistan (įsamt gasi frį Uzbekistan og Kazakhstan) fór allt ķ einu aš streyma austur į bóginn til Kķna. Og menn brugšust skjótt viš. Pśtin kom askvašandi til Ashgabad og fašmaši Berdimuhamedov ķ blómahafi. Samiš var um endurnżjun į gasleišslum til Rśsslands og gasiš frį Tśrkmenistan var svo sannarlega komiš į beinu brautina til bęši sušurs, austurs og noršurs.

Ķ Brussel lį mönnum viš yfirliši. Voru Evrópumenn endanlega aš missa af ašgangi aš Tśrkmenagasinu? Enn er allsendis óvķst hvort ESB fįi nokkru sinni Nabucco-leišsluna sķna austur eftir Tyrklandi og til Kaspķahafsins. En žrįtt fyrir aš žį tengingu vanti, var nś óšar rįšist ķ samningavišręšur um aš Tśrkmenar myndu lķka selja gas til vesturs. Žaš leit reyndar alls ekki vel śt meš aš žar nęšist įrangur. Tśrkmenar bęttu fyrst viš einum nettum samningi viš  Afgani, Pakistana og Indverja um gassölu žangaš, sem er leišsla upp į rśma 1.800 km og nęstum geggjaša 8 milljarša USD. Ķ Evrópu óttušust menn aš Tśrkmenum žętti žetta oršiš gott ķ bili.

turkmenistan_gas_west.jpg

En svo allt ķ einu nś ķ sumarbyrjun (2010) lżsti Berdimuhamedov žvķ yfir aš hįtt ķ 1000 km gasleišsla verši senn lögš vestur aš Kaspķahafi. Hjį skrifstofum framkvęmdastjóra orkumįla ķ Brussel fóru menn loks aš geta brosaš. Kannski kemst gasleišsla frį Tśrkmenistan ķ įtt til Evrópu brįšum į kortiš.

En žaš er langt ķ land! Žó svo talaš sé um aš senn verši komin gasleišsla frį nokkrum stęrstu gaslindum Tśrkmena og aš austurströnd Kaspķahafsins, žį er eftir aš tengja hana viš Bakś. Eftir botni Kaspķahafsins! Og frį Bakś ķ Azerbaijan er nęstum óendanlega langt vestur eftir Kįkasus-löndunum og endilöngu Tyrklandi žar til gasiš yrši loks komiš til Evrópu.

turkmen_pipeline_dovletabat-sarakhs-khangiran_gas_pipeline.jpg

Og svo gęti allt eins fariš, aš Tśrkmenagasiš sem streyma mun ķ vesturįtt, taki skyndilega beygju noršur til Rśsslands eša sušur til Ķran. Enn er alltof snemmt fyrir Evrópu aš skįla fyrir žvķ aš gas frį Tśrkmenistan muni ķ framtķšinni halda heimkynnum Evrópubśa žokkalega hlżjum. Risaspurningunni um hvort Evrópa losni nokkru sinni undan gashrammi Rśssa, hefur ennžį ekki veriš svaraš.

 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Ęgir Óskar Hallgrķmsson

Sęll Ketill..geturšu nokkuš upplżst mig hvaš getur eitt stykki vindmylla skapaš mikla orku..geturšu nokkuš komiš meš dęmi..žį er ég aš hugsa um bęjarfélög.

Ęgir Óskar Hallgrķmsson, 10.10.2010 kl. 10:14

2 Smįmynd: Ketill Sigurjónsson

Vindrafstöšvar eru til af öllum stęršum; allt frį litlum rellum og upp ķ 5 MW stöšvar. Nżtingin sem stóru vindrafstöšvarnar skila er oft ķ kringum 25%, ž.a. 5 MW stöš framleišir aš mešaltali įlķka mikla raforku eins og 1-1,5 MW vatnsaflsvirkjun. Vegna žess hversu raforkuframleišsla vindrafstöšva er sveiflukennd žarf varaafl aš vera til stašar. Žaš er oftast kola- eša gasorkuver, sem unnt er aš keyra upp meš stuttum fyrirvara. Allt tal um aš vind- og sólarorka geti leyst kol og gas af hólmi er žvķ śtķ blįinn. En slķk orkuver geta vissulega minnkaš įlagiš į gas- og kolaorkuver og žar meš minnkaš kolefnisbruna.

Ketill Sigurjónsson, 10.10.2010 kl. 12:57

3 Smįmynd: Ęgir Óskar Hallgrķmsson

Takk fyrir frįbęrt svar..žś telur žį ekki vera raunhęft ef viš tökum Vestmannaeyjar sem dęmi..telur žś žį aš žaš myndi ekki ganga upp?..nema žį meš einhverjum vara afli?

Ęgir Óskar Hallgrķmsson, 10.10.2010 kl. 21:22

4 Smįmynd: Ketill Sigurjónsson

Gengur tęplega upp į Ķslandi, žvķ vatnsafliš hér er svo ódżrt. Žaš er samt voša lķtiš hęgt aš fullyrša um kostnaš viš vindrafstöšvar į Ķslandi, nema aš gera mun meiri vindmęlingar - a.m.k. įrsmęlingu ķ fullri hęš. En slķkt kostar péning og enginn įhugi viršist vera fyrir slķku hjį rķkinu né orkufyrirtękjunum. Žvķ mišur.

Ketill Sigurjónsson, 10.10.2010 kl. 21:31

5 identicon

En eru ekki nś žegar til talsverš gögn um vind į Ķslandi, žį tķšni, styrk, sveiflur og einnig ķsingu. Į orkuvefsjį eru tengingar į rellur vegageršarinnar og hęgt aš fį fķnar vindrósir žašan. Eru žetta ekki gögn sem hęgt er aš vinna hagkvęmni módel eftir, einnig hvar er hęgt aš komast yfir slķkt módel.

Magnśs Bjarnason (IP-tala skrįš) 13.10.2010 kl. 17:14

6 Smįmynd: Ketill Sigurjónsson

Lķklega eru fį ef žį nokkurt land ķ heiminum meš jafn góšar vešuruppl. eins og Ķsland. Og nota mį almennar vindmęlingar til aš setja ķ módel, sem sżnir vindinn i meiri hęš (ca. 80-100 m). En slķkt yrši žó varla nógu nįkvęmt. Til aš geta fjįrmagnaš stórar vindrafstöšvar hér, t.d. upp į samtals 20-30 MW, vęri vęntanlega naušsynlegt aš gera vindmęlingar ķ meiri hęš en hér hefur veriš gert til žessa. Og vegna žess hversu vatnsafliš hér er ódżrt er afar ólķklegt aš svona vindrafstöš rķsi hér, nema žį sem tilraunaverkefni. Ķ žessu sambandi mį hafa ķ huga aš ķ Noregi er nś bśiš aš byggja stęrstu seltuvirkjun heims (osmósavirkjun), sem er hrein tilraunastarfsemi. Nżting nżrra orkugjafa ķ hverju landi byrjar sem tilraunir og žį žarf hiš opinbera aš koma žar aš meš einhverjum hętti.

Ketill Sigurjónsson, 13.10.2010 kl. 17:39

7 identicon

Til gamans mį geta žess aš mesta įlagt 2008 ķ Vestmannaeyjum var 23 MW og žar af forgangsįlag 9 MW. Ótryggša rafmagniš fer ķ hitaveitu žeirra Eyjaskeggja og bręšslu sjįvarfangs. Orkunotkunin var 117 GWh žannig aš nżtingartķminn er ekki žvķ ekki alslęmur m.v. hįtt hlutfall ótryggšs afls. Hins vegar myndast flutningsöng til Vestmannaeyja žegar bręšslurnar eru į fullu og žvķ hefur žurft aš brenna olķu meš. 10-15 MW vindmilla ķ Vestmannaeyjum hefši žvķ tvöfaldan įvinning fyrir Eyjamenn, dręgi aš miklu leyti śr talsveršri žörf į olķubrennslu ķ eyjunum į sama tķma og rafmagniš gęti veriš veršlagt sem forgangsrafmagn, žar sem "ótryggša" rafmagniš frį Landsvirkjun ętti nś oršiš "greišari" ašgang til eyja. Einnig myndu töp ķ flutningskerfi Landsnets minnka nokkuš enda 66 kV kerfiš į Sušurlandi oršiš all lestaš. Hver kWh gęti žvķ skilaš sparnaši upp į mismun olķu og ótryggšrar orku meš flutningi og dreifingu meš rżmkun markašsašgengis ótryggšrar orku + tekjur upp į e.t.v. 3 - 4 kr/kWh fyrir seldar kWh.

Skyldu Vinnslustöšin og Ķsfélagiš vera tilbśin aš setja peninga ķ rannsóknir?

Haukur (IP-tala skrįš) 25.10.2010 kl. 16:36

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband