Таван толгой

Ef einhver hefur įhuga į risatękifęri ķ orkuišnašinum getur Orkubloggarinn hvķslaš eins og einni įbendingu aš viškomandi: Sem er sś kolsvarta tillaga aš taka nęstu flugvél til Ulan Bator, höfušborgar Mongólķu. Og halda žašan į traustum jeppa beint sušur ķ Góbķ-eyšimörkina - ķ įtt aš einhverju svakalegasta kolaęvintżri veraldarinnar nś um stundir.

mongol-warriors

Jį, ķ dag heldur Orkubloggiš meš lesendur sķna į fjarlęgar slóšir. Viš förum alla leiš austur til kolasvęšanna geggjušu ķ Mongólķu, sem kennd eru viš Tavan Tolgoi (sem į frummįlinu er ritaš Таван толгой). Fyrst skulum viš žó lķta ašeins um öxl.

Žaš var ķ upphafi 13. aldar aš mongólski strķšsherrann  Genghis Khan lagši grunninn aš stęrsta heimsveldi allra tķma. Śtžensla žessa mikla rķkis Mongóla nįši hįmarki um og upp śr mišri 13. öld, en žį voru Mongólar komnir djśpt innķ Evrópu. Žar sigrušu mongólsku hersveitirnar m.a. bęši Pólverja og Ungverja og mongólska keisaradęmiš žį oršiš mesta stórveldi heims. Og jafnvel žaš vķšfešmasta ķ mannkynssögunni allri - allt til žessa dags.

Mongol-Empire-map-2

Hersveitir Gengis Khan ollu mikilli skelfingu, enda höfšu sögurnar af skefjalausri grimmd žeirra borist hratt vestur į bóginn. En žegar kom fram į 14. öld tók stórveldi Mongóla aš hnigna - undir dökku skżi Svartadauša sem žį herjaši į fólk bęši ķ Asķu og Evrópu. Her Mongóla var smįm saman hrakinn til baka og loks alla leiš inn į grasslétturnar heima ķ Mongólķu.

Nęstu sex aldirnar žótti Mongólķa heldur ómerkur afkimi žessa heims - aš margra mati utan Mongólķu. En nś hafa augu heimsins į nż beinst aš Mongólum og Mongólķu. Eša öllu heldur aš ofbošslegum mįlma- og nįttśraušlindum sem žar er aš finna og liggja ennžį aš mestu óhreyfšar. Ķ Mongólķu eru t.a.m. einhver allra stęrstu kolasvęši heimsins. Og žó svo okkur hér ķ vestrinu žyki kol ekki beint "fķnn pappķr", žį er stašreyndin sś aš kolaišnašur heimsins er sį hluti orkugeirans sem vaxiš hefur hvaš hrašast undanfarin įr. Įstęša žess er fyrst og fremst efnahagsuppgangurinn ķ Kķna og vķšar ķ Asķu; eftirspurn frį Kķna og mörgum fleiri rķkjum eftir kolum hefur stóraukist (sbr. grafiš hér aš nešan).

Coal-history-2

Kolanotkun Asķužjóšanna hvorki meira né minna en tvöfaldast į einungis einum įratug! Žaš er sem sagt kolsvört stašreynd aš kolaišnašur er ekki bara įhugaverš sagnfręši, heldur eru kol ennžį bęši mikilvęgasta stoš orkugeirans og helsti orkugjafinn i efnahagsuppgangi Kķna og margra annarra rķkja. Žess vegna er kolavinnsla og -bruni nś um stundir meiri en nokkru sinni hefur veriš ķ veröldarsögunni. Og žaš eru horfur į aš eftirspurn eftir kolum eigi enn eftir aš aukast mikiš. Enda horfa nś helstu išnrķki heimsins, įsamt orku- og hrįvörufyrirtękjunum, hungrušum augum til kolaaušlinda Mongólķu. Nįnar tiltekiš til kolasvęšanna ķ Tavan Tolgoi.

Og nś vex spennan vegna kolaaušlinda Mongólķu meš degi hverjum. Žvķ nżlega įkvaš rķkisstjórn Mongólķu aš bjóša śt vinnsluréttinn aš stórum hluta svęšisins kennt viš Tavan Tolgoi. Žegar fréttist af žessum įformum Mongólanna, ętlaši hreinlega allt aš verša vitlaust ķ alžjóšlega orku- og hrįvöruišnašinum. Enda ekki į hverjum degi sem žvķlķkt risatękifęri bżšst ķ žessum orkužyrsta heimi.

Peabody-Energy-logo

Mešal fyrirtękja sem hugsušu sér gott til glóšarinnar og fengu kolsvartan glampa ķ augun, žegar fréttirnar bįrust af įformum Mongólķustjórnar, mį t.d. nefna hrįvörufyrirtękiš og fóstbróšur Glencore International, ž.e. svissneska Xstrata. Og lķka brasķlķska orku- og nįmurisann Vale, stįl- og hrįvörursamsteypuna hans Lakshmi Mittal, ž.e. ArcelorMittal, og sķšast en ekki sķst hiš fornfręga bandarķska kolafyrirtęki Peabody Energy (sem er žekkt fyrir aš hafa umstaflaš heilu fjallgöršunum ķ Appalachia-fjöllum og vķšar um Bandarķkin). Aš auki hafa stórfyrirtęki frį Rśsslandi, Kķna, Sušur-Kóreu og Japan sżnt mikinn įhuga į aš komast ķ kolafjöllin ķ Tavan Tolgoi. Žar į mešal eru hrįvörusnillingar eins og sjįlfur Rusal-konungurinn Oleg Deripaska.

Tavan-Tolgoi_Mongolia_MAP

Sķšustu mįnušina hafa stjórnvöld ķ Mongólķu rętt viš alla žessa įhugasömu ašila og leitast viš aš žrengja hópinn. Og nś ķ jślķ sem leiš (2011) tilkynntu žau aš einungis žrķr ašilar myndu koma til greina sem tilbošsgjafar i Tavan Tolgoi. Žar er um aš ręša bandarķska Peabody og aš auki tvęr fyrirtękjasamsteypur; annars vegar rśssneska og hins vegar kķnverska.

Stjórnvöld ķ bęši Japan og Sušur-Kóreu gengu hreinlega af göflunum viš žessar fréttir. Enda töldu žau augljóst aš žarna vęru Mongólarnir aš hygla rśssnesku og kķnversku fyrirtękjunum. Rśssland og Kķna eru jś nęstu nįgrannar Mongóla. Žarna eru geggjašir hagsmunir į feršinni; ašgangur aš meira en milljarši tonna af kolum. Og žaš er kunn stašreynd aš stjórnvöldum i Mongólķu er mjög ķ mun aš halda góšu sambandi viš bįša žessa nįgranna sķna; Rśssa og Kķnverja. Žess vegna ętti engum aš koma į óvart aš rśssnesk og kķnversk fyrirtęki hafi fremur hlotiš nįš fyrir augum mongólskra stjórnvalda, fremur en fyrirtęki frį Japan eša Sušur-Kóreu.

Mongolia-coal-mine-1

Žaš fór reyndar svo aš Rśssarnir sem žarna komust aš, eru ķ samkrulli viš bęši japönsk og kóreönsk fyrirtęki. Og Kķnverjarnir eru ķ samstarfi viš japanska fjįrmįla- og hrįvörurisann Mitsui & Co. Žannig aš kannski mį segja aš žaš hafi allar nįgrannažjóšir Mongóla, įsamt vinum žeirra ķ Bandarķkjunum, fengiš smį sneiš af kökunni.

Stóru sigurvegararnir ķ kapphlaupinu um mongólsku kolaaušlindina eru engu aš sķšur bandarķsk, rśssnesk og kķnversk fyrirtęki. Žaš bendir sem sagt allt til žess aš žaš verši tvęr fyrirtękjasamsteypur auk Peabody Energy sem munu taka lokaslaginn um mongólsku kolanįmurnar į austursvęši Tavan Tolgoi. Og žó svo Japan og S-Kórea hefšu viljaš stęrri skerf, žį eru žaš einkum fyrirtękin Vale, Xstrata og ArcelorMittal sem sitja meš sįrt enniš.

Mongolia_Tsakhia Elbegdorj-1

Rśssnesku olķgarkarnir Oleg Deripaska og Victor Vekselberg eru lķka sįrsvekktir. Mongólskum stjórnvöldum žótti žeir félagarnir vera full vafasamir pappķrar til aš fį aš vera meš ķ lokaslagnum um žessar miklu nįttśruaušlindir. Eša aš mongólska forsetanum, honum Tsakhiagiin Elbegdorj, hafi bara ekki žótt žeir Deripaska og Vekselberg vera nógu stórir kallar til aš taka žįtt ķ svona risaęvintżri.

Žetta sżnir okkur aš jafnvel stęrstu fyrirtęki heimsins og mestu aušmenn samtķmans vinna ekki alltaf. En žeir vesalingar sem uršu śtundan ķ žetta sinn, mega samt ekki missa móšinn. Žvķ žó svo umrędd risafyrirtęki og ólķgarkar hafi žarna misst af einhverjum allra stęrstu kolasvęšum veraldarinnar, er ennžį af nógu aš taka ķ Mongólķu. Landiš hefur nefnilega lķka aš geyma mestu ónżttu gullsvęši heimsins og sömuleišis er žar aš finna nokkrar stęrstu śrannįmur veraldarinnar - sem flestar eru ennžį nęr ósnertar.

Mongolia-coal-mine-6

Peabody og félagar sigrušu žessa mikilvęgu lotu. Žaš merkir žó ekki aš endanlegir samningar séu ķ höfn. Žar aš auki munu žessir risar, žó stórir séu, ekki stille og roligt geta tiplaš innķ Mongólķu og drifiš sig ķ aš skafa gróšann burt. Žvķ žótt vitaš sé aš umręddur hluti Tavan Tolgoi hafi aš geyma meira en milljarš tonna af kolum, sem munu standa undir margra įratuga vinnslu, er langt ķ land meš aš žessi ofurvinnsla fari af staš.

Svęšiš liggur djśpt inni ķ sušurhluta Góbķ-eyšimerkurinnar og svo til engir innvišir eru fyrir hendi. Žarna vantar bęši vegi, jįrnbrautir, rafmagn, vatnsveitur og annaš sem naušsynlegt er til aš hlutirnir komist ķ gang. Og frį vinnslusvęšunum eru meira en 1.500 km ķ nęstu höfn (sem er ķ Kķna, en frį Tavan Tolgoi eru 4.500 km ķ rśssneska höfn). Žarna veršur žvķ žörf į sannköllušum risafjįrfestingum įšur en kolamolarnir fara aš hreyfast.

Mongolia-coal-mine-2

Samningarnir um žetta eina svęši innan Tavan Tolgoi munu žżša grķšarlega fjįrfestingu ķ Mongólķu. Įlitiš er aš allt aš 7 milljarša USD žurfi bara ķ vegi, jįrnbrautir, hįspennulķnur o.ž.h. til aš sjįlf kolavinnslan geti hafist. Fyrirtękin eru sem sagt aš taka žįtt ķ risavešmįli um žróun kolaveršs ķ framtķšinni. Įhęttan er veruleg - en sömuleišis er įvinningsvonin mikil.

Nefna mętti fyrirtękiš Ivanhoe Mines sem dęmi um hvaš getur gerst žegar fyrirtęki fęr vinnsluleyfi ķ Mongólķu. Fyrir örfįum įrum fékk Ivanhoe leyfi til aš vinna gull og kopar ķ landinu - og į tveimur įrum rśmlega fimmfaldašist hlutabréfaverš fyrirtękisins. Ašgangur aš nįttśruaušlindum Mongólķu getur sem sagt jafngilt einhverjum stęrsta lottóvinningi sem hęgt er aš hugsa sér.

Mongolia-roads

Kolasvęšin sem nś er veriš aš śthluta eru einungis lķtill hluta af öllum kolaaušlindunum ķ Tavan Tolgoi. Samtals er žetta rosalega kolasvęši allt tališ hafa aš geyma į bilinu 6-7,5 milljarša tonna af kolum. Sem geti skilaš įrlegri framleišslu upp į tugi milljóna tonna ķ meira en 150 įr. Samhliša samningunum viš stóru erlendu orku- og hrįvörufyrirtękin, eru mongólsk stjörnvöld aš undirbśa kolavinnslu į öšru svęši žarna ķ grenndinni, sem veršur ķ höndum rķkisfyrirtękisins Erdenes Tavan Tolgoi. Žar er nś stefnt aš hlutafjįrśtboši sem įętlaš er aš skili allt aš 10 milljöršum USD! 

Mongolia-US_Sukhbaatar-Batbold_Joe-Biden

Žaš er sem sagt allt aš gerast žarna ķ mongólsku eyšimörkunum žessa dagana. Og žaš er gaman aš sjį aš bandarķska Peabody ętlar sér aldeilis ekki aš lįta sér žetta tękifęri sér śr greipum renna. Og vegna bandarķska Peabody skal tekiš fram, aš sķšan kommśnistastjórnin i Mongólķu missti völdin i kjölfar falls Sovétrķkjanna, hefur Bandarikjastjórn veriš ķ afar nįnu sambandi viš mongólsk stjórnvöld. Žaš er žvķ kannski ekkert skrķtiš aš Peabody Energy hafi hlotiš nįš fyrir augum Mongólanna.     

Žaš er lķka greinilegt aš Peabody nżtur góšs stušnings frį bandarķskum stjórnvöldum, enda fį fyrirtęki jafn öflug ķ lobbżismanum ķ Washington DC. Til marks um žetta mį nefna aš sjįlfur varaforseti Bandarķkjanna, Joe Biden, var nżveriš męttur til Mongólķu aš hrista spašann į rįšamönnum žar. Og fékk ķ stašinn fallegan mongólskan hest aš gjöf.

Mongolian_Horse_Rider

Žar meš er loks komin ķslensk tenging viš Tavan Tolgoi. Žvķ mongólski hesturinn er ekki svo ósvipašur žeim ķslenska. Enda munu vera uppi kenningar um aš hann sé einmitt forfašir ķslenska hestsins og hafi į sķnum tķma borist frį Mongólķu til Noregs ķ gegnum Rśssland. Skemmtilegt.

En nś verša lesendur Orkubloggsins bara aš bķša spenntir og sjį hvort og hvenęr mongólska žingiš samžykki samningana viš Peabody og félaga. Upplżsingar žar um hljóta aš birtast jafnskjótt į hinum leiftrandi skemmtilega vef Tavan Tolgoi. Alveg žess virši aš kķkja žar inn į hverjum einasta morgni.


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband