Frį opķumökrum til gręnlenskra fjalla

"Ofbošsleg veršmęti ķ jöršu ķ Afganistan." Žannig hljóšaši fréttafyrirsögn į vefnum mbl.is ķ nżlišinni viku.

Og sama dag birtist svipuš frétt ķ flestum žeim fjölmišlum heimsins, sem telja sig fylgjast vel meš žvķ helsta sem er aš gerast hverju sinni ķ veröldinni. Hundruš ef ekki žśsundir fjölmišla įtu žessa sömu frétt upp eftir hver öšrum. Uns öll heimsbyggšin var loksins oršin mešvituš um žaš aš Afganistan er ekki bara ópķumrękt og ofsatrśarskęrulišar, heldur land žar sem allt flżtur ķ veršmętum mįlmum, gimsteinum og öšru slķku fķnerķi. 

afghanistan_14-minerals-graphic-nyt_2010.jpg

Rótin aš žessum stormsveip ķ fjölmišlaheiminum um aušlindirnar ķ Afganistan var frétt sem birtist į vefsķšu New York Times s.l. sunnudag (13. jśnķ) undir fyrirsögninni "U.S. Identifies Vast Mineral Riches in Afghanistan". Skyndilega virtist fjölmišlafólk bęši į Ķslandi og annars stašar ķ heiminum vakna upp viš žaš, aš Afganistan bżr yfir żmsum tękifęrum. Og žar sé aš finna "ofbošsleg veršmęti ķ jöršu".

Žegar Orkubloggarinn sį žessa frétt NYT kom einkum tvennt upp ķ hugann. Ķ fyrsta lagi eru žetta alls ekki nż tķšindi. Jaršfręšingar hafa ķ įratugi vitaš af geggjušum nįmavinnslu-möguleikunum ķ Afganistan. Allt frį įrinu 2007 žegar United States Geological Survey (USGS) birti gögn um Afganistan hefur žaš veriš almenn vitneskja aš Afganistan bśi yfir grķšarlegum nįttśruaušlindum. Ķ öšru lagi er ennžį mjög mikil óvissa um žaš hversu mikiš magn žarna er į feršinni og allsendis óvķst hversu mikiš af žvķ er ķ reynd unnt aš nįlgast og vinna meš višeigandi tilkostnaši.

afghanistan_usgs-report-2007.jpg

Upplżsingarnar frį 2007 hefšu ekki įtt aš fara fram hjį neinum sem kallar sig alvöru fjölmišil. Žarna var um aš ręša afrakstur af rannsóknum sem fóru fram į įrunum 2004-07 og voru kynntar į sérstakri rįšstefnu ķ Washington DC fyrir um žremur įrum. Umręddar upplżsingar hafa žar aš auki veriš öllum ašgengilegar į vef USGS. Jafnskjótt og žessar upplżsingar birtust 2007 var reyndar talsvert fjallaš um žetta ķ żmsum fjölmišlum. En af einhverjum įstęšum fangaši fréttin um nišurstöšur USGS bara ekki almennilega athygli umheimsins, fyrr en meš umfjöllun NYT nśna.

Žetta eru sem sagt kexgamlar fréttir. Og žar aš auki er ennžį einungis um vķsbendingar aš ręša og alger óvissa um žaš hversu mikiš magn žarna er į feršinni.  Jaršfręšingar hafa ķ įratugi vitaš af nįttśruaušlindunum ķ žessu strķšshrjįša landi, en žar eru allir innvišir samfélagsins ķ molum og sömuleišis eru landfręšilegar ašstęšur vęgast sagt erfišar. Bara žaš aš sannreyna vinnanlegt magn nįttśruaušlinda mun taka fjöldamörg įr - ef ekki įratugi - og langt ķ land meš aš umtalsverš vinnsla hefjist. Og žaš er ekki bara Orkubloggarinn sem sér augljósa veikleikana ķ frétt NYT, sbr. t.d. žessi grein ķ Indepenent

ng_afghan-girl_steve-mccurry.jpg

Nįmavinnsla hefur lengi žekkst ķ Afganistan en veriš mjög frumstęš. Hernįm Rauša hersins og strķšiš sem žvķ fylgdi 1979-1989 og svo tķmabil Talķbanastjórnarinnar fram til 2001 leiddi til mikillar stöšnunar ķ landinu. Fyrir vikiš er Afganistan eitthvert verst farna land veraldar og fellur helst ķ flokk meš löndum eins og Sómalķu og Sierra Leone.

Ekki er unnt aš lįta hér hjį lķša aš minnast einhverjar allra fręgustu ljósmyndar ķ sögu tķmaritsins National Geographic, af afgönsku stślkunni meš gręnu augun, sem bandarķski ljósmyndarinn Steve McCurry tók ķ Nasir Bagh flóttamannabśšunum ķ Pakistan įriš 1984. Žar höfšust um hundraš žśsund flóttamenn frį Afganistan viš ķ fjölda įra, mešan Sovétmenn herjušu ķ Afganistan į 9. įratugnum. Žaš reyndist sneypuför fyrir risaveldiš CCCP en skaut afgönsku žjóšinni langt aftur į bak og skapaši jaršveginn fyrir valdatöku afganskra ofstękismanna.

Ekki hefur įstandiš veriš mikiš skįrra eftir innrįs Bandarķkjanna og bandamanna žeirra sķšla įrs 2001. En ķ kjölfar žess aš Talķbanastjórninni var steypt af stóli hefur landiš opnast į nż og nokkur alvöru fyrirtęki hafa byrjaš aš skoša Afganistan sem įlitlegan kost til nįmavinnslu.

afghanistan_china.jpg

Žar eru Kķnverjar ķ fararbroddi, rétt eins og Orkubloggarinn tępti į ķ sķšustu fęrslu, žar sem minnst var į koparvinnslu žeirra ķ Afganistan. Sś fęrsla var vel aš merkja birt daginn įšur en įšurnefnd frétt birtist ķ NYT, sem hlżtur aš vera tįkn um forspįhęfileika bloggarans (sic).

Žaš viršist hafa komiš Bandarķkjastjórn į óvart žegar Kķnverjarnir sömdu viš afgönsk stjórnvöld į lišnu įri (2009). Um aš fjįrfesta fyrir allt aš 4 milljarša USD ķ koparvinnslunni og ž.m.t. byggja raforkuver og leggja veg frį nįmunni til Kabśl. Žetta veršur langstęrsta fjįrfestingin ķ Afganistan til žessa. En žaš kann aš vera skammt ķ aš žaš met verši slegiš, žvķ nś eru kķnversk og einnig indversk fyrirtęki aš sveima fyrir jįrnvinnslu ķ landinu.

pentagon-building.jpg

Žaš er athyglisvert aš nśna žegar nįttśruaušlindunum ķ Afganistan er slegiš upp ķ NYT, er USGS ekki helsta heimildin, heldur menn innan bandarķska hersins og eitthvert minnisblaš frį Pentagon (bandarķska varnarmįlarįšuneytinu)! Žaš er lķka athyglisvert aš ķ umręddri frétt NYT segir aš lķtiš teymi bandarķskra jaršfręšinga og fulltrśa frį varnarmįlarįšuneytinu hafi nżlega uppgötvaš aušlindirnar. Svona lķkt og žeir hafi rambaš į nįmur Salómons konungs. En sem fyrr segir er nįkvęmlega ekkert nżtt ķ fréttinni, heldur endurómar žetta annars vegar nišurstöšur USGS frį 2007 og hins vegar eldgömul gögn um jaršfręši Afganistans sem unnin voru į tķmabilinu 1950-1985.

Velta mį fyrir sér hvort žessi fréttaflutningur nśna sé ekki barrrasta lišur ķ pólitķskri įętlun um aš efla stušning heima ķ Bandarķkjunum fyrir įframhaldandi veru bandarķska hersins ķ Afganistan. Og aš fį bandamenn Bandarķkjanna til aš taka įfram žįtt ķ hernašinum gegn Talķbönum. Bandarķkjastjórn og einnig stjórnvöld żmissa annara landa hafa augljóslega rķka įstęšu til aš styrkja stöšu sķna ķ Afganistan. Žeim er órótt vegna umrędds samnings Kķnverjanna frį 2009 viš afgönsk stjórnvöld og žurfa hugsanlega aš gęta mun betur aš hagsmunum sķnum ķ Afganistan.

afghanistan-china_pamir.jpg

Žaš er eins og žetta samkomulag Kķna og Afganistan hafi vakiš bandarķsk stjórnvöld upp af vęrum blundi. Um leiš og fréttir bįrust af samningnum viš Kķnverja kom upp kvittur um mśtugreišslur žeirra til rįšamanna ķ stjórn Afganistans. Žetta er allt ósannaš - en vęri kannski ekki beint ķ andstöšu viš žaš hvernig kaupin ganga fyrir sig į žessari fjarlęgu eyri. Bandarķkjamenn eru hreint ekki įnęgšir meš žróunina og er umhugaš um aš žarna verši ekki til afganskt ólķgarkaveldi undir sterkum kķnverskum įhrifum.

Umrędd koparnįma sem Kķnverjarnir voru aš semja um er vel aš merkja į einhverju įlitlegasta koparsvęši ķ veröldinni. Žaš er žvķ ekki lķtill fengur fyrir Kķnverjana hjį rķkisfyrirtękinu China Metallurgical Group aš tryggja sér žennan ašgang. Žaš sem er mest spennandi viš Afganistan kann žó aš vera allt annaš en olķa, gull, jįrn eša kopar. Afganistan er nefnilega įlitiš hafa aš geyma einhver bestu svęši heimsins til aš vinna sérstök frumefni, sem lengst af hafa veriš lķtt eftirsótt en eru grķšarlega mikilvęg ķ żmsum efna- og hįtękniišnaši nśtķmans. Žessi efni er m.a. mikilvęg ķ framleišslu į ofurleišurum, nżju langlķfu ljósaperurunum, endurhlašanlegum rafhlöšum og sķšast en ekki sķst eru sum žessara efna afar žżšingarmikil ķ hįtęknilegum hergagnaišnaši. T.d. ķ bśnaš sem stjórnar flugskeytum.

rare_earth_2.jpg

Žarna er bęši um aš ręša sjaldgęfa mįlma eins og ližķum (eša ližķn), tantalum og niobķn (niobium) og önnur frumefni sem į ensku eru flokkuš undir samheitinu Rare Earth Elements (REE). Meš RRE er įtt viš öll frumefnin ķ s.k. lanžanröš eša lantanröš lotukerfisins (lanthanides), auk frumefnanna yttrķn (yttrium) og skandķn (scandium). Eins og heiti žessara tveggja sķšastnefndu efna bera meš sér eru žau kennd viš sjįlfan Skandinavķuskagann og sęnska bęinn Ytterby. Įstęšan er einfaldlega sś aš bęši žessi frumefni voru uppgötvuš ķ Svķžjóš (į 18. og 19. öld), en fremstu efnafręšingar heimsins į žeim tķma voru einmitt sęnskir.

rare_earth_4.jpg

Meš miklum framförum ķ tölvu- og fjarskiptatękni hefur eftirspurn eftir žessum efnum aukist hratt į sķšustu įrum og śtlit fyrir aš žar į verši įfram mikil aukning. Rśmlega 95% af allri heimsframleišslunni af REE kemur ķ dag frį nįmum ķ Kķna; mestallt frį Innri-Mongólķu sem er svęši ķ Kķna sem liggur aš Mongólķu. Kķnverjar hafa višraš hugmyndir um aš draga śr frambošinu og horfur eru į aš senn kunni aš myndast umframeftirspurn. Žess vegna skiptir grķšarlega miklu fyrir önnur lönd aš fį framboš af REE annars stašar frį. Og ķ Afganistan eru einmitt svęši sem eru talin óvenju įlitleg til aš vinna žessi efni śr jöršu.

rare_earth_5.jpg

Žaš er sem sagt svo aš žessi frumefni, sem eru nefnd samheitinu Rare Earth Elements, eru afar mikilvęg fyrir hagkerfi nśtķmans. En utan Kķna hafa žau óvķša fundist ķ svo miklu magni nįlęgt yfirborši jaršar aš unnt sé aš vinna žau nema žį meš ępandi miklum tilkostnaši. Žess vegna stendur nś yfir hljóšleg en hörš barįtta milli stórveldanna um aš tryggja sér ašgang aš žeim stöšum sem eru fżsilegastir fyrir nįmavinnslu af žessu tagi utan Kķna. Og žaš gęti fariš svo aš svęši ķ Afganistan verši mešal žeirra eftirsóttustu. Žaš eru a.m.k. vķsbendingar um a slķk svęši sé žar aš finna og žvķ ekki skrķtiš aš Pentagon hafi sķaukinn įhuga į Afganistan.

afghanistan_kabul.jpg

Žetta į jafnt viš um alla lanžanķšana (efnin ķ lanžanröšinni) og um mjśkmįlmana sjaldgęfu. Žar er ližķum gott dęmi. Fram til žessa hafa stęrstu og bestu ližķumsvęšin veriš talin vera ķ Sušur-Amerķku (einkum ķ Chile og Bólivķu) og ķ Kķna (bęši ķ gamla Kķna og ķ Tķbet). Ližķum er mikilvęgt efni ķ endurhlašanlegar rafhlöšur; t.d. ķ farsķmum og ķ fartölvum og ekki sķšur undirstaša žess aš rafbķlavęšing verši aš veruleika. Sumir óttast aš ekki verši nóg framboš af ližķum til aš standa undir rafbķlavęšingu framtķšarinnar og/eša aš Kķna muni hafa žar full mikil įhrif.

Fram til žessa hefur veröldin aš vķsu ekki lent ķ vandręšum meš aš śtvega sér ližķum og sama gildir um lanžanefnin. En žaš eru vissulega lķkur į aš žarna geti myndast mikil umframeftirspurn - jafnvel innan örfįrra įra - og žvķ er fullkomlega skiljanlegt aš menn leiti eftir nżjum nįmum og vilji draga śr einokunarstöšu Kķna

Žeir Mörlandar sem įhuga hafa į aš komast ķ nįmavinnslu ķ Afganistan geta byrjaš į žvķ aš bjalla ķ viškomandi rįšuneyti žarna austur ķ Kabśl. En reyndar vill svo skemmtilega til aš viš eigum mun nęrtękari kost. Žaš er nefnilega svo aš ķ nęsta nįgrenni viš okkur hér į Klakanum góša er aš finna spennandi nżtt nįmavinnslusvęši, žar sem finna mį mörg žau merku frumefni sem nś eru aš gera allt vitlaust austur ķ Afganistan. Leitum ekki langt yfir skammt og höldum nś til grannans góša ķ vestri. Til Gręnlands.

greenland-minerals_kvanefjeld_map.jpg

Į sušurodda Gręnlands į sér nś staš verkefni sem kann aš gjörbylta efnahag Gręnlendinga. Žarna į Kvanefjeld hafa nefnilega fundist lanžanefni (lanžanķšar) ķ svo miklu magni aš menn sjį fyrir sér aš sś eina nįma į Gręnlandi muni ķ framtķšinni skaffa veröldinni stóran hluta af öllum žeim Rare Earth Elemets (REE) sem hįtęknibransinn žarf svo mjög į aš halda.

Og žaš er lķklegt aš finna megi fleiri slķk svęši į Gręnlandi. Žess vegna er kannski ekki skrķtiš aš Kķnverjar hafa veriš ķ višręšum viš Gręnlendinga um nįmarekstur ķ landinu og žarna eru hugsanlega aš skapast żmis tękifęri fyrir ķslenska verktaka. Žaš er aftur į móti įstralskt fyrirtęki sem hefur tryggt sér ašganginn aš umręddu svęši viš Kvanefjeld syšst į Gręnlandi, sem ķ dag er įlitiš hvaš mest spennandi til lanžan-vinnslu utan Kķna.

greenland-minerals_kvanefjeld-timeline.jpg

Sumir segja aš innan nokkurra įra muni um fjóršungur heimsframbošsins af REE koma frį Sušur-Gręnlandi! Enn er žó engin vinnsla komin žar ķ gang, en fyrirtękiš Greenland Minerals er į fullu aš vinna ķ rannsóknum og undirbśningi vinnslunnar.

Žó svo nafn fyrirtękisins hljómi afar gręnlenskt er fyrirtękiš aš meirihluta ķ eigu įstralsks nįmufyrirtękis (61%) meš sama nafni, sem skrįš er ķ kauphöllinni ķ Sydney. Afgangurinn af hlutabréfunum (39%) er svo ķ eigu breska fjįrfestingasjóšsins Westrip Holdings.

greenland_kvanefjeld.jpg

Ef įętlanir Įstralanna ganga eftir er žarna hugsanlega į feršinni eitthvert mest spennandi nįmuverkefni į Noršurhveli. Og žaš er sannarlega synd og skömm aš ķslenskir verktakar og ašrir athafnamenn skuli ekki hafa sżnt meira frumkvęši gagnvart mögulegum verkefnum į Gręnlandi. Žarna gęti lķka veriš upplagt tękifęri fyrir ķslensku lķfeyrissjóšina aš taka žįtt ķ uppbyggingarverkefnum, sem bęši munu reynast efnahag Gręnlendinga vel, en ekki sķšur gefa ķslensku atvinnulķfi nż og spennandi tękifęri.

 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 identicon

Og žessi nżlenda Dana stendur fyrir utan ESB. Undarlegt aš Danir séu ķ ESB en lįti nżlendurnar meš allar sķnar aušlindir vera fyrir utan sambandiš

Björn Einarsson (IP-tala skrįš) 20.6.2010 kl. 09:26

2 Smįmynd: Ketill Sigurjónsson

Gręnland varš reyndir mešlimur ķ EB 1973, žegar Danmörk gekk ķ bandalagiš. En žegar EB tók upp sérstaka sameiginlega sjįvarśtvegs- og fiskveišistefnu įkvaš meirihluti Gręnlendinga (um 55% minnir mig) aš landiš gengi śr bandalaginu. Žaš geršist 1985. Į Gręnlandi er samt talsveršur stušningur viš ašild.

Ketill Sigurjónsson, 20.6.2010 kl. 10:11

3 Smįmynd: Ketill Sigurjónsson

Frétt į vef Spiegel frį žvķ ķ gęr:

"Are Claims of Afghan Mineral Wealth a PR Trick?"

http://www.spiegel.de/international/world/0,1518,701854,00.html

Ketill Sigurjónsson, 22.6.2010 kl. 16:12

4 Smįmynd: Baldvin Kristjįnsson

Vissulega spennandi tķmar hér į sušur gręnlandi.

Enginn gręddi meira į žvķ aš Gręnlendingar sögšu sig śr EU en Danir. Eiga įfram óskoraša einokun į öllum višskiptum viš grl, 98% innflutnings hér kemur frį DK (og meš dk sem milliliš frį SE), meš žęgilegu "mark-up."

Sameiginlegur śtbošsmarkašur EU gildir ekki hér og öll žjónustufyrirtęki landsins eru frį DK - matvöru, byggingavöru, samgöngu, frakt, žjónustu, verktaka (stundum meš ķslenskum undirverktökum) og išnašarvörur - allt frį DK. Sama į viš um fisk héšan - allt flutt śt ķ gegnum dk (enda formleg einokun į skipafrakt - ķ gegnum Aalborg).

Og žetta er ekki af žvķ danir séu svo fęrir ķ aš vinna ķ fjöllóttu landi, žöktu ķs og miklum fjarlęgšum.

Ekki viss um aš andstęšingar EU į Ķslandi vilja vera ķ žeim sporum.

Baldvin Kristjįnsson, 28.6.2010 kl. 11:14

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband