Petoro

drekasvaedi_4_1093497.jpg

Ķ lögum nr. 13/2001 um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis er aš finna lauflétta lagagrein, sem heimilar išnašarrįšherra aš stofna félag sem komi aš kolvetnisvinnslu į ķslenska landgrunninu. Tekiš er fram ķ viškomandi lagagrein aš ef slķkt félag verši sett į fót, skuli žaš alfariš vera eign rķkissjóšs og aš žaš skuli ekki i starfa sem vinnslufyrirtęki. Žaš myndi sem sagt einungis vera hluthafi ķ vinnsluleyfum.

Žessi heimild til aš stofna svona félag var reyndar ekki ķ umręddum lögum žegar žau voru upphaflega samžykkt snemma įrs 2001. Įkvęšinu var ekki bętt innķ lögin fyrr įriš 2008. Žvķ žį, sjö įrum eftir setningu laganna, höfšu Alžingismenn og starfsfólk innan ķslensku stjórnsżslunnar įttaš sig į gķfurlegri žżšingu norska rķkisfyrirtękisins Petoro. Fyrirtękisins sem er umfjöllunarefni Orkubloggsins ķ dag.

petoro-logo.png

Žegar rętt er um įvinning Noršmanna af olķu- og gasvinnslunni į norska landgrunninu er jafnan mest talaš um norska olķufélagiš Statoil. Og norska Olķusjóšinn, sem ķ renna leyfisgjöld og skattgreišslur frį kolvetnisvinnslufyrirtękjunum og aršur vegna eignar norska rķkisins ķ Statoil. Vissulega er Statoil mikilvęg tekjulind fyrir norska rķkiš - og sömuleišir er Olķusjóšurinn risadęmi. En ķ reynd skiptir Petoro jafnvel ennžį meira mįli, sökum žess aš žetta feimnislega félag er stęrsta tekjulind norska Olķusjóšsins.

norway_troll-platform-02-2.jpg

Petoro er sem sagt ein mikilvęgasta stošin ķ norsku gullgeršarvélinni; vélinni sem 24 tķma į hverjum einasta sólarhring mokar til sķn ómęldum aušęfum af norska landgrunninu. Petoro er hvorki meira né minna en stęrsti handhafinn aš olķu- og gasvinnsluleyfum į landgrunni Noregs. Ķ gegnum žau leyfi ręšur Petoro alls yfir um žrišjungi af öllum žekktum kolvetnisbirgšum ķ norsku lögsögunni. Og hlutfall žessa afslappaša rķkisfyrirtękis ķ olķu- og gasvinnslu į norska landgrunninu er um fjóršungur.

Žaš er aš vķsu ekki Petoro sjįlft sem į vinnsluleyfin, heldur er Petoro bara umsżsluašili. Vinnsluleyfin sem Petoro sér um, tilheyra sérstökum sjóši sem kallast Statens direkte ųkonomiske engasjement (SDŲE) - eša State's Direct Financial Interest į ensku (žį skammstafaš SDFI). Žessu mętti lżsa žannig aš Petoro sé verktaki sem höndlar meš eignir eignarhaldsfélagsins SDŲE. Žó svo Orkubloggarinn žjįist af nįkvęmnisįrįttu, ętlar bloggarinn aš gera lķf lesenda sinna einfaldara meš žvķ aš gera ekki of mikiš śr skilunum milli Petoro og SDŲE.  Til einföldunar mį segja aš SDŲE og Petoro sé eitt og hiš sama, enda er norska rķkiš eigandi aš hvoru tveggja.

statoil-snorre-b-platform-1.jpg

Žaš er sem sagt svo aš Petoro sér um reksturinn į eignum SDŲE, sem er stór hluthafi ķ miklum fjölda vinnsluleyfa į norska landgrunninu. Žaš žżšir žó ekki aš Petoro sé sjįlft aš stśssa ķ olķu- eša gasvinnslu (ž.e. ekki s.k. operator). Heldur er fyrirtękiš einfaldlega rekstrarašili fyrir hönd SDŲE, sem er bara hluthafi ķ viškomandi vinnsluleyfum. Meš SDŲE er norska rķkiš sem sagt beinn hluthafi ķ mörgum vinnsluleyfum. Og nżtur žį įgóšans ķ samręmi viš eignarhald sitt og tekur sömuleišis fjįrhagslega įhęttu ķ samręmi viš eignarhald SDŲE/Petoro ķ viškomandi leyfum. Žeir sem svo vinna olķuna (og/eša gasiš) skv. viškomandi leyfum eru żmis önnur fyrirtęki, sem eru einnig hluthafar ķ viškomandi  vinnsluleyfum (Petoro er aldrei 100% handhafi vinnsluleyfis). Žar mį nefna fyrirtęki eins og Statoil, franska Total, bandarķska ExxonMobil o.s.frv.

statoil-old-logo_1093528.jpg

Tilurš SDŲE og Petoro mį rekja til velgengni Statoil. Framan af norska olķuęvintżrinu var olķuleit og -vinnsla į vegum norska rķkisins alfariš ķ höndum fyrirtękjanna Statoil og Norsk Hydro. Statoil var žį alfariš ķ eigu norska rķkisins og rķkiš var aš auki langstęrsti hluthafinn ķ Norsk Hydro. Żmis önnur śtlend og einnig norsk olķufélög komu svo aušvitaš lķka aš olķuvinnslu į norska landgrunninu. En Statoil var žar lang umsvifamest.

Į 9. įratugnum var hagnašur Norsk Hydro og žó enn frekar hagnašur Statoil af kolvetnisvinnslunni oršinn svo ępandi mikill, aš menn sįu fram į aš brįtt yrši norska rķkiš bara dvergur viš hliš ofurfyrirtękisins Statoil. Margir norskir stjórnmįlamenn töldu aš yrši ekkert gert ķ mįlum myndi fyrirtękiš nįnast gleypa norska rķkiš. Stęršarhlutföllin žarna į milli žóttu sem sagt oršin óheppileg. Žess vegna var nś įkvešiš aš breyta fyrirkomulaginu og skipta vinnsluleyfum Statoil milli félagsins annars vegar og sérstaks sjóšs ķ eigu norska rķkisins hins vegar. Sjóšurinn var nefndur Statens direkte ųkonomiske engasjement (SDŲE) og skyldi hann verša hluthafi ķ kolvetnisvinnslu į norska landgrunninu til hlišar viš Statoil. 

oil-platform-norway-gas-burning.jpg

SDŲE-sjóšurinn var settur į stofn 1985 og viš skiptingu į vinnsluleyfum Statoil milli fyrirtękisins og sjóšsins var almennt mišaš viš aš 80% eignarhlutur féll ķ hlut SDŲE og 20% til Statoil. Žrįtt fyrir žessa ašgerš var Statoil fališ aš sjį um umsżslu eigna SDŲE, ž.a. žetta breytti litlu fyrir daglega starfsemi Statoil.

En fljótlega eftir stofnun sjóšsins uršu žęr raddir ę hįvęrari ķ Noregi aš skrį bęri Statoil į hlutabréfamarkaš og gera žaš aš alvöru einkareknu olķufélagi - félagi sem myndi keppa viš önnur helstu olķufélög heimsins um vķša veröld. Žetta gekk eftir um aldamótin - og įriš 2001 var Statoil skrįš į markaš ķ Osló og New York. Norska rķkiš er žó įfram langstęrsti eigandinn aš Statoil og einungis tęplega 30% hlutabréfa ķ fyrirtękinu eru į markašnum.

norway-oil-cash-flow-2010-2-2.jpg

Viš žessa breytingu į Statoil žótti ekki lengur višeigandi aš fyrirtękiš höndlaši meš eignir SDŲE. Žess vegna var Petoro sett į į fót samhliša einkavęšungunni į Statoil og skyldi žetta nżja fyrirtęki sjį um eignir SDŲE. Og žangaš rennur nś stille og roligt óhemju hagnašur į degi hverjum vegna eignarhaldsins ķ fjölmörgum vinnsluleyfum į norska landgrunninu.

Hagnašur SDŲE er grķšarlegur og žar af leišandi hefur  sjóšurinn oft veriš stęrsti greišandinn ķ norska Olķusjóšinn. Žetta sést einmitt vel į stöplaritinu hér aš ofan (SDFI er skammstöfun į ensku heiti sjóšsins). Eins og sjį mį er blįa sślan miklu stęrri heldur en aršur norska rķkisins af eign žess ķ Statoil. Og sum įrin er blįi aršurinn af SDŲE meira aš segja ennžį hęrri tala heldur en allar skattgreišslur af kolvetnisvinnslu į norska landgrunninu! Žetta grišarlega framlag frį SDŲE/Petoro til norska Olķusjóšsins er athyglisvert ķ žvķ ljósi aš hluti af eignum SDŲE ķ vinnsluleyfum į norska landgrunninu var lagšur aftur til Statoil skömmu fyrir einkavęšinguna 2001. Engu aš sķšur er Petoro bersżnlega meš óhemjumikil veršmęti ķ höndunum og varla hęgt aš ķmynda sér meira spennandi starfsvettvang fyrir fólk sem į annaš borš hefur įhuga į aš vera rķkisstarfsmenn.

norway-norne-illustration.jpg

Hér ķ upphafi žessarar fęrslu voru nefnd ķslensku lögin um fyrirkomulag kolvetnisvinnslu į landgrunni Ķslands. Sem voru upphaflega sett įriš 2001 (lög nr. 13/2001 um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis). Ķ žeim lögum var ekki aš finna neitt įkvęši um svona beina aškomu ķslenska rķkisins aš vinnsluleyfum. En įriš 2008 var, sem fyrr segir, samžykkt nż lagagrein sem kvešur į um heimild til handa išnašarrįšherra aš stofna hlutafélag ķ eigu rķkisjóšs um žįtttöku ķslenska rķkisins ķ kolvetnisvinnslu į ķslenska landgrunninu (og į öšrum stöšum žar sem Ķsland į hlutdeild; eina dęmiš žar um er lķklega norski hluti Drekasvęšisins, ž.e. įkvešinn hluti norsku lögsögunnar sunnan viš Jan Mayen). 

dreki-area-cartoon.jpg

Ķ umręddri lagagrein er sérstaklega tekiš fram aš félagiš skuli ekki starfa sem vinnslufyrirtęki. Žarna er hugsunin bersżnilega mjög svipuš og gildir um SDŲE/Petoro og augljóst aš Alžingi gerir nś rįš fyrir žvķ aš mögulega gęti ķslenskt Petoro oršiš til. Žó svo žaš ętli aš ganga heldur treglega aš koma olķuleitinni žarna af staš, sbr. sķšustu fréttir um aš fresta žurfi öšru olķuleitarśtbošinu. Vonandi sjįum viš samt brįšum alvöru olķufyrirtęki sżna Drekasvęšinu įhuga.

 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Sveinn Atli Gunnarsson

Ketill: Takk fyrir fróšlega grein, aš vanda.

Mig langar aš spyrja žig śt ķ annaš, ekki tengt fęrslu žinni hér aš ofan. Ég rakst į myndband meš fyrirlestri Albert Bartlett (žś kannast kannski viš hann?) um reikning (m.a. vöxt), mannfjölda og orkumįl (e. Arithmetic, Population and Energy), sjį hér (8 hlutar - hugsanlega er žetta langdregiš į köflum). Mér žótti žetta fróšlegt, en er žó ekki nęgilega vel aš mér ķ orkumįlum og rannsóknum į žeim til aš įlykta um įreišanleika og efnistök Albert Bertlett. En žessi vinkill um vöxt og helmingunartķma er žó ansi umhugsunarveršur.

Er žetta einhver hliš sem žś hefur velt fyrir žér Ketill og žį śt frį m.a. "peak oil" og olķu og kolaforša framtķšarinnar? Jafnvel um hugsanlegt ofmat į orkuforšanum (hann kemur inn į žaš į nokkrum stöšum)? Vonandi hefuršu tękifęri til aš skoša žetta (er dįldiš langt ķ heildina) og kannski komiš meš einhverja athugasemd um žetta...enda tengist žetta orkumįlum aš einhverju leiti.

Sveinn Atli Gunnarsson, 30.6.2011 kl. 16:12

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband