Óvešursskż yfir Bęjarhįlsinum

Hver var helsta orsökin fyrir falli fjįrmįlakerfisins og hruni bankanna?

lehman-brothers_signMenn eru eflaust meš mörg og mismunandi svör viš žvķ. En eitt svariš hlżtur aš vera aš bankarnir hafi smįm saman misst alla tilfinningu fyrir įhęttu og fjįrmagnaš langtķmaskuldbindingar um of meš skammtķmalįnum. Žaš er kannski einfaldasta skżringin- pent oršaš.

Vķtavert viršingarleysi fyrir įhęttu var a.m.k. helsta orsökin fyrir falli Lehman Brothers- og margra annarra bandarķskra banka og fjįrmįlastofnana. Jafnskjótt og loftiš tók aš leka śr hśsnęšisblöšrunni kom ķ ljós aš efnahagsreikningur Lehman var byggšur į sandi. Og engin veš lengur fyrir hendi til aš višhalda fjįrmögnunarrśllettunni, sem gekk śt į uppblįsinn efnahagsreikning og nįnast óheftan ašgang aš skammtķmalįnum.

Žetta kemur upp ķ hugann nśna žegar fréttir berast af žvķ aš Orkuveita Reykjavķkur hafi tekiš upp višskiptahętti ekki alveg ósvipaša eins og bandarķsku fjįrfestingabankarnir. Aš fjįrmagna jaršhitaverkefni sķn meš skammtķmalįnum. Žetta veldur Orkubloggaranum talsveršum įhyggjum. Žessi litla frétt um skammtķmafjįrmögnun Orkuveitunnar til aš fjįrmagna framkvęmdir sķnar gęti veriš slęmur fyrirboši.

Jardhiti_gufuaflJaršhitavirkjanir eru žess ešlis aš fjįrmögnunaržörfin ķ upphafi er grķšarleg. Žęr einkennast sem sagt af miklum föstum kostnaši, sem svo žarf aš greiša upp į löngum tķma meš tekjunum af raforkusölunni. Sé ekki unnt aš fjįrmagna slķkar framkvęmdir meš hagstęšum langtķmalįnum myndi oftast vera skynsamlegast aš doka viš meš slķkar framkvęmdir. Nema menn sękist eftir mikilli įhęttu og skelli“sér ķ skammtķmafjįrmögnun. Žaš getur skapaš talsvert vesen, žvķ sķfellt žarf aš vera aš endurfjįrmagna meš nżjum skammtķmalįnin. Žį er eins gott aš kešjan rofni ekki - eins og geršist ķ tilviki Lehman.

Skammtķmafjįrmögnun ķ ķslenska jaršhitageiranum kann žó aš vera ķ besta lagi. Ef śr rętist į fjįrmįlamörkušum og bankar verši brįtt į nż fśsir til aš lįna ķslenskum fyrirtękjum peninga į žokkalegum kjörum. En ef žaš dregst umtalsvert, žį er sś fjįrmögnunarašferš aš taka dżr skammtķmalįn nś hreint śt sagt hįskaleg.

Hverahlid_hola53Meš žessu er bersżnilega veriš aš auka įhęttuna hjį OR. Žarna viršist skilja į milli Orkuveitunnar og Landsvirkjunar. Žegar ķslensku bankarnir féllu og fįrvišriš skall į, tók Landsvirkjun strax žį stefnu aš hęgja į öllum įętlunum um nżjar virkjanir. Orkuveita Reykjavķkur heldur aftur į móti ótrauš įfram.

En žaš sem er kannski sérstaklega skuggalegt viš afkomu Orkuveitunnar, er aš reksturinn viršist ekki aš vera aš skila neinum hagnaši žessa dagana. Gróflega sagt žį hefur Orkuveitan veriš meš žetta 4-4,5 milljarša króna ķ rekstrarhagnaš į įri hverju sķšustu įrin. En nś bregšur svo viš aš rekstrarhagnašurinn fyrstu sex mįnušina 2009 var einungis tęplega einn milljaršur. Og žar af einungis um 29 milljónir  króna į 2. įrsfjóršungi! Nś bķšur Orkubloggiš milli vonar og ótta eftir 3ja įrshlutauppgjöri OR. Į sķšasta įri var žaš dagsett 21. nóvember, ž.a. žaš hlżtur aš vera aš bresta į.

En gluggum ašeins ķ žęr tölur sem liggja fyrir um afkomu OR. Žetta įgęta fyrirtękiš, sem var meš eigiš fé upp į 48 milljarša króna um sķšustu įramót og 37 milljarša ķ lok jśnķ s.l., skilaši 29 milljónum króna ķ rekstrarhagnaš ķ sķšasta 3ja mįnaša uppgjöri. Mašur žorir nś barrrasta ekki aš reikna śt hvaša įvöxtun į eigin fé žaš reynist vera. Og hér er vel aš merkja einungis veriš aš tala um rekstrarhagnašinn. Fjįrmagnsliširnir eru žessu óviškomandi!

hellisheidarvirkjun_2Skv. upplżsingum frį Orkuveitu Reykjavķkur eru įstęšur versnandi rekstrar į 2. įrsfjóršungi af żmsum toga. M.a. hafi kostnašur vegna orkukaupa OR frį Landsvirkjun hękkaš mikiš (sem er žį vęntanlega ekki aš skila sér til baka meš hękkun į orkuverši frį OR). Einnig hefur OR nefnt aš umtalsverš hękkun rekstrarśtgjalda sé vegna hękkunar į tryggingu virkjana, auk nokkurra fleiri orsaka. Ķ fljótu bragši viršist sem sagt aš żmislegt hafi oršiš til žess aš žrengja aš hagnaši af rekstri OR og  kostnašarhękkunum hafi ekki veriš velt śt ķ raforkuveršiš frį Orkuveitunni.

Hvaš sem žessu lķšur, žį er bersżnilegt aš rekstur OR hefur alls ekki veriš višunandi sķšustu misserin. Og fjįrmagnsliširnir gera stöšu Orkuveitunnar ennžį svartari, en ef bara er litiš til rekstrarafkomunnar. Žetta sést berlega  į žvķ hvernig u.ž.b. 11 milljaršar af eigin fé fyrirtękisins brunnu upp fyrstu sex mįnuši įrsins. Žaš er vęntanlega fyrst og fremst tilkomiš vegna gengisbreytinga.

Žaš er kannski eins gott aš Orkuveitan sé ekki hlutafélag skrįš į markaši. Bréfin vęru vęntanlega ķ frjįlsu falli žessa dagana meš tilheyrandi įhrifum į lįnasamninga og ekkert annaš en gjaldžrot myndi blasa viš. Til allrar hamingju fyrir OR og eigendur žess er fyrirtękiš ekki leiksoppur fjįrhęttuspilara hlutabréfamarkašarins. En Orkuveitan er engu aš sķšur ķ veseni. Og enn eru lįnakjör fyrirtękisins aš versna. Žetta er einfaldlega grafalvarlegt mįl.

Žaš er lķka sérkennilegt aš stjórnarformašur Orkuveitunnar viršist ekki skilja alvöru mįlsins. Sbr. žessi frétt Višskiptablašsins:

Orkuveituhusid_3"Ķ Morgunblašinu ķ morgun er haft eftir Gušlaugi G. Sverrissyni, stjórnarformanni Orkuveitunnar, aš fyrirtękiš hefši fengiš žęr upplżsingar aš opinber fyrirtęki vęru alltaf einum matsflokki fyrir nešan žaš rķki sem žau tilheyršu. „Viš įttum aldrei séns,“ segir Gušlaugur."

En žetta stenst bara ekki, eins og réttilega er bent į ķ fréttinni: "Mišaš viš lįnshęfismatseinkunn Landsvirkjunar og Ķbśšalįnasjóšs žį er žaš ekki rétt fullyršing hjį Gušlaugi aš opinber fyrirtęki séu alltaf einum lįnshęfisflokki nešar en viškomandi rķki."  Žaš var nefnilega svo aš Moody's setti Landsvirkjun og Ķbśšalįnasjóš ķ sama flokk eins og ķslenska rķkiš, en OR var ein um aš fara ķ ruslflokkinn.

Orkuveitan įtti vķst "séns". En žarna er žvķ mišur einfaldlega į feršinni fyrirtęki sem er nįnast bśiš aš glata öllu eigin fé og skuldirnar aš draga žaš į kaf. Sennilega bjargaši innkoma Ross Beaty HS Orku; kröfuhafarnir viršast nś treysta į aš HS Orka geti unniš sig śt śr vandręšunum og ętla ekki aš yfirtaka fyrirtękiš. En hver į aš bjarga Orkuveitu Reykjavķkur undan hrammi kröfuhafanna?

Kannski er žaš bara smįmįl aš formašur stjórnar Orkuveitu Reykjavķkur įtti sig ekki į lįnsfjįrmati į alžjóšlegum mörkušum og žżšingu žess. Žaš vita hvort eš er allir aš stjórnarformennska ķ OR er bara žęgilegur pólitķskur bitlingur og ekki nokkur įstęša til aš fólk sem situr ķ stjórn Orkuveitunnar hafi vķštęka žekkingu į orkumįlum né žvķ  sem snżr aš fjįrmögnun virkjana eša įhęttusamri stefnumótun. Og žetta kunna vissulega bara aš vera tķmabundin vandręši hjį Orkuveitunni - ef allt fer į besta veg og lįnsfjįrmarkašir opnast ķslenskum fyrirtękjum į nż. Og Orkuveitan er jś nżbśin aš tryggja sér lįn frį Evrópska fjįrfestingabankanum og vonast til aš ķslenskir lķfeyrissjóšir fjįrfesti ķ skuldabréfum  Orkuveitunnar - jafnvel žó svo skuldabréf fyrirtękisins séu komin ķ ruslflokk. En žaš er satt aš segja varla sjįlfgefiš aš žeir sem eiga peningana ķ lķfeyrissjóšunum vilji endilega lįna žį til OR. Į ašeins 4,65% vöxtum. Er eitthvaš vit ķ žvķ fyrir eigendur lķfeyrissparnašar aš veita fyrirtęki ķ žessari stöšu lįn į slķkum kjörum?

Orkuveitan viršist bera sig vel. En aš mati Orkubloggsins er žaš engu aš sķšur raunhęft įhyggjuefni hvort rekstur OR nęstu misserin standi undir afborgunum lįna - jafnvel žó svo hlutfall skammtķmaskulda fyrirtękisins sé kannski ekkert svo óskaplega hįtt. Žegar ofan į slaka rekstrarafkomu bętist, aš Orkuveitan stendur lķka frammi fyrir fjįržörf vegna umtalsveršra framkvęmda, er erfitt aš komast aš annarri nišurstöšu en aš dökk óvešursskż hafi hrannast upp yfir Bęjarhįlsinum.

Orka_blikurStóra spurningin ķ huga Reykvķkinga hlżtur aš vera žessi: Hvernig gat žaš skeš aš žetta fjöregg borgarbśa, undir stjórn kjörinna fulltrśa sem hljóta aš hafa aš leišarljósi aš foršast aš OR rįšist ķ of įhęttusama skuldsetningu, er komiš ķ žessari skuggalegu stöšu?

Og Ķslendingar almennt ęttu kannski aš hugleiša hvort žaš sé įhęttunnar virši aš gera efnahagslķf žjóšarinnar ennžį hįšara alžjóšlegum įlmörkušum en oršiš er. Sjįlfur telur Orkubloggarinn įstęšu til aš staldra viš meš nż įlver og leggja alla įherslu į meiri fjölbreytni ķ atvinnulķfinu.


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Ketill Sigurjónsson

Skv. tilvitnašri frétt į Gušlaugur G. Sverrisson, stjórnarformašur Orkuveitunnar, aš hafa talaš um "opinber fyrirtęki".

Orkublogginu hefur nś borist įbending žess efnis aš mismunandi višmišanir gildi um opinber fyrirtęki, eftir žvķ hvort žau njóta rķkisįbyrgšar eša įbyrgšar sveitarfélaga. Fyrirtęki sem ekki njóti rķkisįbyrgšar, lendi alltaf a.m.k. einum flokki nešar en sjįlft rķkiš. Žegar Moody“s metur lįnshęfi.

Sé žetta rétt er vęntanlega ešlilegt aš OR lendi flokki nešar en Ķbśšalįnasjóšur og Landsvirkjun, sem njóta rķkisįbyrgšar.

Ekki vęri verra aš fį stašfestingu um žetta frį einhverjum sem gjöržekkir til višmišana Moody's.

Ketill Sigurjónsson, 25.11.2009 kl. 14:19

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband