Hjemfall

Ja, vi elsker dette landet,
som det stiger frem,
furet, vęrbitt over vannet,
med de tusen hjem. 
  

Noregur er eitt af örfįum rķkjum hins vestręna heims sem framleišir svo til alla raforku sķna meš nżtingu endurnżjanlegra aušlinda. Žaš geta Noršmenn žakkaš hinu mikla vatnsafli ķ landinu. Norsku vatnsaflsvirkjanirnar framleiša nś um tķu sinnum meiri raforku en allar vatnsaflsvirkjanirnar sem starfręktar eru į Ķslandi. Sé litiš til höfšatölu er Noregur nęst stęrsta vatnsaflsrķki heims (į eftir Ķslandi).

Upphaf vatnsaflsvirkjana ķ Noregi 

Žaš var ķ lok 19. aldar og žó einkum ķ upphafi 20. aldarinnar aš Noršmenn byrjušu af alvöru aš nżta vatnsafliš til raforkuframleišslu. Įšur hafši žaš nżst til aš knżja litlar sögunarmyllur. Fyrsta vatnsaflsvirkjunin ķ Noregi reis įriš 1885. Fljótlega upp śr žvķ tók aš bera į s.k. Fossaspekślöntum ķ Noregi. Žetta voru menn sem unnu gjarnan ķ umboši śtlendinga og fóru um Noreg ķ leit aš įlitlegum virkjunarstöšum sem nżta mętti fyrir išnašarframleišslu. En žaš var žó ekki fyrr en aš nokkur įr voru lišin af 20. öldinni aš alvara hljóp ķ žennan nżja išnaš.

Virkjanir einkaašila geršar leyfisskyldar - Noregur öšlast sjįlfstęši

Į žessum tķma var Noregur fullvalda rķki (sķšan 1814), en landiš var ennžį ķ rķkjasambandi viš Svķžjóš og sęnski konungurinn var žjóšhöfšinginn. Til aš sporna gegn žvķ aš erlendir Fossaspekślantar nęšu aš kaupa norsk vatnsföll lögfesti norska Stóržingiš ķ Osló žį reglu aš engin slķk kaup nęšu fram aš ganga nema meš leyfi stjórnvalda. Žar meš var unnt aš koma böndum į tilžrif Fossaspekślantanna.

Eyde-1866-1940

Žaš var svo įriš 1905 aš Noregur öšlašist sjįlfstęši. Um nįkvęmlega sama leyti komu fram menn ķ Noregi sem vildu byrja aš virkja nokkur helstu vatnsföll landsins ķ tengslum viš umfangsmikla uppbyggingu į stórišju. Žetta voru ekki bara hugmyndarķkir andans menn ķ anda Einars Benediktssonar, heldur réšu žeir yfir nżrri tękni sem gerši slķka išnašaruppbyggingu ennžį raunhęfari en ella.

Žarna fór fremstur ķ flokki norski verkfręšingurinn Sam Eyde. (sbr. myndin hér aš ofan). Eyde sį einkum tękifęri til aš nżta norska vatnsafliš til saltpéturframleišslu, en brįtt varš samstarf hans viš norska vķsindamanninn Kristian Birkeland (sem er į myndinni hér aš nešan) til žess aš įburšarframleišsla varš einnig afar įhugaveršur kostur.

Kristian- Birkeland-1

Birkeland hafši žį žróaš ašferš til aš vinna įburš meš žvķ aš nżta köfnunarefni śr andrśmsloftinu. Ašferšin var mjög orkufrek og upplagt aš nżta norsku vatnsföllin til raforkuframleišslunnar. Eyde gekk žegar ķ žaš aš finna fjįrfesta til aš reisa verksmišju og virkjun undir merkjum hins nżstofnaša fyrirtękis Norsk Hydro-Elektrisk Kvęlstofaktieselskab). Sem ķ dag heitir einfaldlega Norsk Hydro og er eitt stęrsta norska fyrirtękiš (ķ dag er įburšarframleišslan sem lengi var innan Norsk Hydro aftur į móti aš finna hjį įburšarrisanum Yara International).

Eyde var meš fleiri jįrn ķ eldinum en Norsk Hydro og samstarf viš Kristian Birkeland. Žvķ hann hafši lķka kynnst öšrum Noršmanni, sem hafši žróaš ekki sķšur merkilega išnašartękni

Sį hét Carl Wilhelm Söderberg og ašferšin eša efnafręšin aš baki uppgötvunum hans įtti eftir aš verša lykilatriši ķ öllum  mįlmbręšsluofnum heimsins langt fram eftir 20. öldinni.

Söderberg fęddist reyndar ķ Svķžjóš en bjó nęr alla sķna ęvi ķ Noregi. Nś er Orkubloggarinn ekki efnafręšingur og hęttir sér žvķ ekki śtķ nįnari śtlistanir į žessum mikilvęgu uppgötvunum Noršmannanna tveggja; žeirra Birkeland og Söderberg. En lķklega mį segja aš uppgötvun Söderberg's sé mešal merkari išnašaruppgötvana į 20. öldinni allri - žó svo nafn hans sé fįum tamt ķ munni (į ljósmyndinni hér aš nešan er Söderberg įsamt lķtilli dóttur sinni).

Carl-Wilhelm-Sųderberg-og-dottir-hans- Gerd-1905

Til aš koma ašferš Söderbergs ķ framkvęmd įtti Eyde frumkvęšiš aš žvķ aš stofna annaš norskt išnfyrirtęki; Det Norske Aktieselskap for Elektrokemisk Industri. Sem ķ dag er žekkt undir nafninu Elkem og komst nżveriš ķ eigu kķnversk fyrirtękis. Elkem į sem kunnugt er jįrnblendiverksmišjuna hér į Grundartanga ķ Hvalffišri.

Einkaleyfi Söderberg's var ķ eigu Elkem og fyrirtękiš var ķ lykilstöšu gagnvart stórum hluta mįlmbręšsluišnašarins mest alla 20. öld. Žaš eitt segir talsvert um žaš hversu Söderberg-ferliš var mikilvęg vinnsluašferš.

Eyde gekk bęrilega aš fjįrmagna bęši Norsk Hydro og Elkem. Žar var fé frį sęnska išnjöfurinum Marcus Wallenberg  įberandi, en lķka żmsir stórir evrópskir bankar. Bęši voru žessi fyrirtęki alfariš ķ einkaeigu og žegar fréttist af tilburšum žeirra til aš festa sér norsk fallvötn hrukku żmsir norskir stjórnmįlamenn viš. Žar kom ekki bara til tortryggni gagnvart erlendu fjįrmagni, heldur jafnvel miklu fremur įhyggjur um aš örfįir erlendir ašilar myndu nį tökum į alltof stórum hluta af norska vatnsaflinu og gętu jafnvel komist žar ķ einokunarašstöšu. Einnig žótti mörgum stjórnmįlamanninum skipta miklu aš norsk raforka fęri ekki ašeins ķ verksmišjurekstur, heldur yrši hśn jafnframt nżtt til aš rafvęša byggšir og ból norsku žjóšarinnar.

Rjukanfossen-before-hydro-station

Menn įttušu sig į žvķ aš sennilega vęru norsku vatnsföllin einhver mesta og veršmętasta aušlind landsins (žaš var jś ennžį óralangt ķ olķuęvintżriš). Į žessum tķma var norska žjóšin sįrafįtęk og hafši afar takmarkaša möguleika til aš standa ķ stórframkvęmdum.

Įšurnefnt skilyrši um aš fį žyrfti leyfi stjórnvalda til aš reisa vatnsaflsvirkjun eša kaupa vatnsréttindi  įtti einungis viš um einstaklinga en ekki um fyrirtęki. Žegar išnfyrirtękin Elkem og Norsk Hydro komu til sögunnar įrin 1904 og 1905 varš ljóst aš bęši fyrirtękin žurftu grķšarmikla raforku til starfsemi sinnar og bregšast žurfti skjótt viš ef žau ęttu ekki aš eignast sum öflugustu vatnsföll Noregs.

Norskum stjórnvöldum umhugaš um aš liška fyrir išnašaruppbyggingu ķ landinu, en žau vildu einnig varast aš fyrirtękin, sem voru fyrst og fremst fjįrmögnuš erlendis frį, eignušust norsk vatnsföll meš hśš og hįri.  Žvķ leitušu norsku stjórnmįlamennirnir nś logandi ljósi aš leiš sem gęti opnaš fyrir išnašaruppbyggingu, en um leiš haldiš vatnsaflsaušlindunum ķ norskum höndum og stušlaš aš rafvęšingu landsins.

Hjemfall-reglan veršur til 

Mešan veriš var aš velta fyrir sér framtķšarfyrirkomulagi gagnvart uppbyggingu virkjana, įkvaš norska žingiš ķ hinu nżsjįlfstęša Noregi (Stóržingiš ķ Osló) aš bśa svo um hnśtana aš fyrirtęki gętu ekki eignast rétt yfir norskum vatnsföllum né byggt žar virkjanir nema fį til žess sérstakt leyfi stjórnvalda. Žetta var um margt sambęrileg regla og įšur hafši gilt um śtlendinga (einstaklinga). Reglan var lögfest ķ aprķl 1906 og hafa žau lög jafnan veriš nefnd  Panikkloven vegna hrašans viš aš koma žeim į.

Johan Castberg-norge

Ķ kjölfariš tóku norsk stjórnvöld aš beita žvķ skilyrši viš veitingu virkjunarleyfa aš fyrirtęki fengu ekki virkjunarleyfi nema meš žvķ skilyrši aš viškomandi virkjun myndi ķ fyllingu tķmans verša eign norska rķkisins. Žetta er s.k. hjemfall-regla.

Žetta varš grundvallarregla gagnvart t.a.m. žeim virkjunum sem Elkem og Norsk Hydro byggšu fyrir verksmišjur sķnar. Žaš mun hafa veriš norski stjórnmįlamašurinn og lögfręšingurinn Johan Castberg sem var helsti fylgismašur og höfundur žessa fyrirkomulags. Žar naut Castberg vķštęks stušnings kollega sinna į Stóržinginu og ž. į m. forsętisrįšherrans žįverandi, sem var hinn įhrifamikli Gunnar Knudsen.

Fyrst eftir 1906 var hjemfall-reglunni beitt meš nokkuš mismunandi hętti ķ tengslum viš veitingu virkjunarleyfa. En svo kom aš žvķ įriš 1909 aš Žetta skilyrši var beinlķnis lögfest sem almenn forsenda žess aš fį slķkt leyfi.

Rjukanfossen-norge

Hjemfall-reglan nįši žvķ til allra virkjana einkaašila sem reistar voru frį og meš 1909 og flestra sem reistar voru frį og meš 1906. Žess vegna enda allar žęr virkjanir ķ eigu norska rķkisins og žaš eru einungis fįeinar virkjanir einkaašila sem eru ekki hįšar hjemfall.

Hjemfall merkir sem sagt aš virkjanir ķ einkaeigu falla til norska rķkisins aš afloknum afmörkušum nżtingartķma eša afnotatķma. Sį tķmi hefur ķ gegnum tķšina almennt veriš 60 įr aš hįmarki. Aš žeim tķma loknum fęrist eignarhaldiš aš virkjuninni og viškomandi vatnsréttindi til rķkisins įn nokkurs endurgjalds.

Vegna žessarar reglu eru margar gömlu virkjanirnar, sem einkafyrirtęki reistu snemma į 20. öldinni, nś komnar ķ opinbera eigu. Og svo fer einnig um žó nokkrar fleiri stórar virkjanir į nęstu įrum og įratugum. Žaš er žvķ vel aš merkja alrangt sem sagši ķ Skżrslu nefndar forsętisrįšherra sem skipuš var samkvęmt III. brįšabirgšaįkvęši laga nr. 58/2008, undir forsęti Karls Axelssonar, hrl., aš aldrei hafi komiš til hjemfall's ķ Noregi og aš óvķst sé hvort nokkru sinni muni koma til hjemfall's. Žetta er žvert į móti alveg kristallstęrt - og sįraaušvelt aš nįlgast lista um allar žęr virkjanir sem hafa falliš til norska rķkisins og lķka žęr sem enn eiga eftir aš falla til norka rķkisins vegna hjemfall. Orkubloggarinn er aš sjįlfsögšu meš slķkan lista undir höndum beint frį norskum stjórnvöldum.

Auk hjemfall-skilyršisins lögfesti Stóržingiš lķka žį reglu aš sveitarfélög žar sem einkaašili fékk aš byggja og reka virkjun skyldu eiga rétt į aš fį allt aš 10% raforkunnar į kostnašarverši. Žetta hafši mikla žżšingu fyrir almenning og stušlaši aš hrašri rafvęšingu vķša ķ Noregi.

Svelgfoss-vandkraftverk-1

Hjemfall-reglan hefur aušvitaš oršiš til žess aš gera hiš opinbera smįm saman umsvifameira ķ raforkuframleišslu ķ Noregi. Ķ dag er norska rķkisfyrirtękiš Statkraft langstęrsti raforkuframleišandinn ķ landinu. Samtals eru rķkiš, norsku fylkin og sveitarfélögin nś meš um 90% hlutdeild ķ raforkuframleišslunni ķ Noregi. Hlutdeild einkaašila er einungis um 10%.

Vegna hjemfall-reglunnar munu margar af žeim norsku vatnsaflsvirkjunum sem enn eru ķ einkaeigu senn lķka verša eign hins opinbera. Žį verša u.ž.b. 96-97% af öllu žvķ vatnsafli sem virkjaš hefur veriš ķ Noregi ķ höndum hins opinbera! Afgangurinn eru gamlar virkjanir sem einkaašilar byggšu fyrir gildistöku hjemfall-reglunnar, en žęr eru flestar ķ eigu norska orkufyrirtękisins Hafslund. Hafslund var stofnaš įriš 1898 og reisti sķna fyrstu vatnsaflsvirkjun įriš 1899 (ķ dag er Hafslund skrįš į hlutabréfamarkašnum ķ Osló).

Sjónarmišin aš baki hjemfall-reglunni og eignaréttarįkvęši stjórnarskrįrinnar

Samkvęmt hjemfall-reglunni geta einkaašilar einungis įtt tķmabundinn rétt yfir norskum vatnsaflsaušlindum. Og žegar sį afmarkaši nżtingatķmi er śtrunninn rennur virkjunin og vatnsréttindin sjįlfkrafa til rķkisins og žaš įn nokkurs endurgjalds. Umręddur afnotatķmi hefur skv. norskum lögum lengst af veriš 60 įr og reglan įtt viš allar virkjanir stęrri en 4.000 hö (fyrst ķ staš var žó višmišunin 1.000 hö).

Svartsengi-HS-Orka-Magma-Energy

Aš sumu leyti minnir žessi regla į 65 įra hįmarks-afnotatķmann sem ķslensk lög kveša nś į um vegna nżtingar į vatnsafls- eša jaršvarmaaušlindum ķ eigu rķkis eša sveitarfélaga til raforkuframleišslu. Stóri munurinn er žó sį aš skv. norskum lögum žarf aš afhenda viškomandi virkjun endurgjaldslaust til rķkisins ķ lok nżtingartķmans, en ķ ķslenskum lögum segir ekkert um hvernig fara skuli meš virkjun žegar nżtingartķmanum lżkur (sem er aušvitaš meš miklum ólķkindum og bersżnilega til žess falliš aš skapa framtķšarįgreining).

Žarna er einnig sį munur aš skv. ķslensku lögunum mį framlengja afnotatķmann (til allt aš 60 įra ķ senn). En skv. norskum lögum fęrist eignarhaldiš alltaf til rķkisins ķ lok afnotatķmans (ķ nokkrum tilvikum hafa einkafyrirtęki fengiš aš halda įfram aš reka virkjun eftir aš hjemfall varš virkt meš žvķ aš leigja hana eša kaupa virkjunina af rķkinu gegn nżju hjemfall-tķmabili).

Oslo_Historie_fabrikkjentene

Aš baki žvķ aš norsk stjórnvöld tóku upp hjemfall-regluna fyrir meira en öld sķšan var, sem fyrr segir, einkum žaš sjónarmiš aš koma yrši ķ veg fyrir aš norsku vatnsföllin yršu eign śtlendinga. Hjemfall-reglan var įlitin skynsamleg leiš til aš samtvinna tvennskonar mikilvęga hagsmuni; annars vegar aš tryggja framtķšaryfirrįš stjórnvalda yfir vatnsaflinu og hins vegar heimila einkaašilum aš fjįrfesta ķ virkjunum og liška žannig fyrir išn- og rafvęšingu Noregs.

Ešlilega voru žó sumir sem gagnrżndu hjemfall-regluna mjög og töldu hana hęgja į fjįrfestingum ķ norskum išnaši. Žeir vildu aš einkaašilar fengju einfaldlega aš eiga og reka sķnar virkjanir ótķmabundiš eins og almennt gildir um eignir fyrirtękja. Almennt naut žó hjemfall-reglan vķštęks stušnings mešal norskra stjórnmįlamanna.

En stenst žaš eignaréttarįkvęši stjórnarskrįr aš banna einkaašilum aš reisa vatnsaflsvirkjun nema žeir afhendi virkjunina endurgjaldslaust til rķkisins aš įkvešnum tķma lišnum? Nś vill svo til aš einkaeignaréttur nżtur svipašrar stöšu ķ Noregi eins og į Ķslandi skv. ķslensku stjórnarskrįnni. Engu aš sķšur töldu norsk stjórnvöld sig hafa fulla heimild til aš binda virkjun fallvatna svo ströngum skilyršum.

norway-flag.pngŽar aš baki voru t.a.m. žau sjónarmiš aš jafnvel žó svo vatnsföll séu hįš einkaeignarétti žess sem į landiš žar sem vatnsfalliš rennur, sé vatnsafliš ķ reynd sameiginleg aušlind sem öll žjóšin eigi aš njóta. Vatn sem rennur um land ķ einkaeigu sé oftast aš verulegu leyti komiš frį hįlendinu, sem ķ Noregi hefur veriš skilgreint sem eign rķkisins (konungs).

Litiš er svo į aš einkaašilum sé almennt heimilt aš nżta vatnsfall į landi sķnu til aš framleiša raforku. En aš žį sé ešlilegt aš rķkiš geti skilyrt slķka nżtingu meš žeim hętti aš eftir tiltekinn tķma skuli viškomandi virkjun og rétturinn til aš nżta vatnsfalliš til raforkuframleišslu, falla til rķkisins.

Sumum lesenda Orkubloggsins kann aš žykja aš žetta séu nokkuš harkaleg skilyrši. Og finnast aš žaš aš žrengja svo mjög aš einkaašilum hljóti aš vera brot į stjórnarskrįrįkvęšum um vernd eignaréttarins. En ķ Noregi rķkti vķštęk sįtt um žetta kerfi ķ nęrri hundraš įr. Og sś sįtt studdist viš dóm Hęstaréttar Noregs frį įrinu 1917, žar sem dómstóllinn komst aš žeirri nišurstöšu aš hjemfall-skilyršiš vęri ekki brot į eignaréttarvernd stjórnarskrįrinnar.

Alžingi Ķslendinga fór ašra leiš

Rétt eins og ķ Noregi, žį fór fram mikil umręša į Ķslandi į fyrstu įrum 20. aldar um skipan vatnamįla og hvernig haga ętti eignarétti ķ tengslum viš nżtingu vatnsréttinda. Įriš 1907 samžykkti Alžingi lög um takmörkun į eignar- og umrįšarétti į fossum o.fl. (Fossalögin), sem koma įttu ķ veg fyrir aš śtlendingar nęšu yfirrįšum yfir vatnsafli hér į landi.

tjorsa-fossafelagid-titan-urridafossvirkjun_gottfred_seatersmoen_1918.jpg

Kannski mį segja aš ķslensk lagasetning um rétt til aš nżta vatnsafl hafi ķ gegnum tķšina einkennst af tveimur meginatrišum. Annars vegar žvķ aš sį réttur sį alfariš ķ höndum landseigandans. Og hins vegar aš žrengja sem allra mest aš žvķ aš śtlendingar fjįrfesti ķ ķslenskum virkjunum. Ķ Noregi var aftur į móti litiš svo į aš opna žyrfti śtlendingum leiš aš žvķ aš fjįrfesta ķ virkjunum, en um leiš binda virkjunarrétt einkaašila verulegum takmörkunum og taka žar afar rķkt tillit til samfélagslegra sjónarmiša. 

Fossalögin ķslensku byggšust į žeirri forsendu aš fasteignareigandi eigi vatnsafl žeirra vatna sem fellur į landi hans. Engir fyrirvarar ķ anda hjemfall voru settir ķ Fossalögin og var žetta žvķ ólķkt žvķ fyrirkomulagi sem Noršmenn įkvįšu. Meš Fossalögunum var žvķ sjónarmišum einkaeignaréttarins skipaš ķ öndvegi og minni įhersla lögš į almannasjónarmiš.

Žetta fyrirkomulag hefur alla tķš sķšan veriš ķ fullu gildi hér į landi. Og žrįtt fyrir żmsar nżjar takmarkanir vegna t.d. almennra skipulags- og umhverfisreglna, mį segja aš vķštękur eigna- og umrįšréttur ķslenskra landeiganda yfir vatnsföllum į landi žeirra hafi jafnvel styrkst ķ sessi eftir žvķ sem tķminn hefur lišiš.

Einar_Arnorsson-vatnalogin-frumvarp

Ķslensku Fossalögin komu til endurskošunar nokkrum įrum eftir setningu žeirra. Į tķmabili benti żmislegt til žess aš ķ žetta sinn yrši mögulega farin nokkuš įžekk leiš eins og Noršmenn höfšu fariš. En žegar til kom varš nišurstašan sś aš komiš var į skipan sem er ólķk žeirri sem er ķ Noregi.

Ašalhöfundur vatnalagafrumvarpsins var Einar Arnórsson, lagaprófessor, en hann studdist m.a. viš starf Fossalaganefndar Alžingis. Ķ ķslensku Vatnalögunum nr. 15/1923 er męlt svo fyrir aš rétturinn til aš nżta vatn til raforkuframleišslu tilheyri landeiganda og er sį réttur algerlega ótķmabundinn. Žessi regla veitir landeiganda vķštękan rétt yfir vatninu og nżtingu žess og hefur hśn gilt hér alla tķš sķšan. Žaš myndi ekki breytast viš gildistöku nżju Vatnalaganna nr. 20/2006, sem samžykkt voru į Alžingi ķ mars 2006 (en hafa enn ekki tekiš gildi en žau hafa nś veriš numin śr gildi og tóku aldrei gildi). Grundvallarskipanin um eignarétt aš vatni į Ķslandi er žvķ óbreytt frį žvķ sem fastsett var įriš 1923.

Meš setningu ķslensku Vatnalaganna įriš 1923 var sem sagt meš ótvķręšum hętti tekiš af skariš um žaš aš į Ķslandi gildir sś regla aš landeigendur eigi ótķmabundinn rétt til aš hagnżta žaš vatn sem į landareign žeirra finnst eša um hana rennur, ž.m.t. orkunżtingarrétt. Engar takmarkanir voru settar į žennan rétt m.t.t. eignarhalds į virkjunum sem byggšar yršu. Og ķ réttarframkvęmd hér į landi į žeim tķma sem lišinn er frį setningu Vatnalaganna 1923 hafa ķslenskir dómstólar jafnan stašfest eignarrétt landeigenda aš vatnsorku, m.a. žegar vatnsföll hafa veriš tekin til virkjunar. Og aš žarna sé tvķmęlalaust um aš ręša eignarréttindi landeigenda sem njóta verndar skv. eignaréttarįkvęšum 72. gr. ķslensku stjórnarskrįrinnar.

Norway-national-day

Žvķ mį segja aš sjónarmiš einkaeignaréttar vegna vatnsréttinda hafi į 20. öldinni fengiš mun meiri mešbyr hér į Ķslandi heldur en ķ Noregi. Er žó norskur réttur žekktur fyrir sterkan einkaeignarétt; t.d. mun sterkari en ķ rétti flestra annarra Evrópurķkja žar sem sjį mį meiri einkenni Rómrréttar, žess efnis aš vatnsréttindi séu fyrst og fremst almannaréttindi.

Reyndar er žaš svo aš žrįtt fyrir ólķka löggjöf um mešferš vatnsréttinda ķ Noregi annars vegar og į Ķslandi hins vegar er stašan nśna - nęstum heilli öld eftir aš skipan žessara mįla ķ žessum tveimur löndum var įkvešin - sś aš ķ bįšum löndunum er yfirgnęfandi hluti allrar raforkuframleišslu ķ höndum hins opinbera (rķkis og sveitarfélaga). Engu aš sķšur er augljós munur į. Nżleg einkavęšing fyrirtękis į borš viš HS Orku hefši t.a.m. ekki veriš möguleg ķ norska vatnsaflsišnašinum vegna takmarkana ķ norskum lögum į aškomu einkaašila aš virkjanarekstri.

Hjemfall reglan afnumin ķ upphafi 21. aldarinnar 

Į sķšasta įratugi 20. aldar tóku Noršmenn, rétt eins og Ķslendingar, upp nįnara samstarf viš Evrópusambandiš (ESB). Žį er įtt viš gerš Samningsins um Evrópska efnahagssvęšiš (EES).

Ķ ašdraganda samningsins létu norsk stjórnvöld kanna žaš sérstaklega hvort ašild Noregs aš EES kallaši į einhverjar breytingar į fyrirkomulagi virkjunarleyfa og eignarhaldi į norskum vatnsaflsvirkjunum. Nišurstaša žeirrar fręšilegu athugunar var sś aš svo vęri ekki og Noršmenn myndu žvķ įfram geta notaš hjemfall-regluna óbreytta.

EFTA-court-building-luxembourg

En jafnskjótt og EES-samningurinn gekk ķ gildi tók aš bera į gagnrżni į hjemfall-fyrirkomulagiš og fram komu athugasemdir žess efnis aš žaš vęri ósamrżmanlegt įkvęšum EES-samningsins. Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) gerši brįtt formlega athugasemd viš fyrirkomulagiš og sagši žaš strķša gegn EES-réttinum. Noršmenn žrįušust viš og mįliš endaši fyrir EFTA-dómstólnum.

Norsk stjórnvöld töpušu mįlinu og žar meš varš ljóst aš ef Noregur ętlaši aš halda įfram aš vera innan EES yrši aš gjörbreyta skilyršunum ķ tengslum viš  virkjunarleyfi og rekstur vatnsaflsvirkjana ķ Noregi. Eftir nokkrar vangaveltur įkvįšu norsk stjórnvöld aš falla frį žeirri aldarlöngu framkvęmd sinni aš setja hjemfall sem skilyrši virkjunarleyfa. Žaš varš žó alls ekki til žess aš auka ašgang einkaašila aš norska vatnsaflsišnašinum. Žvert į móti!

Žvķ ķ staš hjemfall-reglunnar tóku Noršmenn upp žaš einfalda fyrirkomulag aš nś fį einkaašilar engin nż virkjunarleyfi ķ Noregi (nema žegar um smįvirkjanir er aš ręša en sś heimild hefur alltaf veriš til stašar).  Žetta bann er algilt um allar stęrri virkjanir (ž.e. stęrri en 4.000 hö sem jafngildir um 3 MW) og žess vegna engar horfur į aš einkaašilar verši umsvifameiri ķ hinum grķšarstóra norska vatnsaflsišnaši.

norge-vannkraft-2.jpgJafnręšissjónarmiš EES-dómstólsins uršu sem sagt til žess aš lokaš var į nęr allar fjįrfestingar einkaašila ķ norska vatnsaflsišnašinum. Svona er nś veröldin oft skrķtin og kannski mętti segja aš žarna hafi EES-löggjöfin bitiš ķ eigiš skott.

Žaš er engu aš sķšur mikill uppgangur ķ byggingu smįvirkjana į vegum einkaašila ķ Noregi. Žaš kemur til vegna žess hversu raforkuverš til framleišenda ķ Noregi hefur hękkaš mikiš sķšustu įrin. Raforkuframleišsla er sem sagt oršin miklu aršbęrari en įšur var og žess vegna eru nś tękifęri til aš fjįrmagna og byggja litlar virkjanir sem įšur žóttu óhagkvęmar. Žęr mega žó ekki vera stęrri en 4.000 hö (um 3 MW), ž.e. žegar um einkaašila er aš ręša. Jį - žannig er fyrirkomulagiš ķ Noregi.

 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Sigurjón Jónsson

Landiš okkar lķf vort er

sindrar lękur tęr

glitrar dögg ķ auga žér

geymum perlur žęr

Sigurjón Jónsson, 24.6.2012 kl. 21:46

2 identicon

Vatnalögin frį 2006 hafa veriš numin śr gildi žvķ ķ žeirra staš tók gildi breyting į Vatnalögunum frį 1923: http://www.althingi.is/altext/stjt/2011.132.html.

Arnar (IP-tala skrįš) 25.6.2012 kl. 11:07

3 Smįmynd: Ketill Sigurjónsson

Žetta er hįrrétt hjį Arnari. Žaš frumvarp sem var samžykkt žarna 2011 leiddi til žess aš nżju lögin frį 2006 voru felld śr gildi og žau tóku aldrei gildi žvķ įšur hafši gildistöku žeirra veriš frestaš ķtrekaš. Nišurstašan er eftir sem įšur sś sama; grundvallarskipanin um eignarétt aš vatni į Ķslandi frį įrinu 1923 stendur.

Ketill Sigurjónsson, 25.6.2012 kl. 11:50

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband